Skip to content
Uttar Kand · Verse 104

Uttar Kand Verse 104

उत्तरकाण्ड · भुशुण्डि के पूर्वजन्म एवं शिव-स्तुति
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
कृतजुग सब जोगी बिग्यानी। करि हरि ध्यान तरहिं भव प्रानी ॥
त्रेताँ बिबिध जग्य नर करहीं। प्रभुहि समर्पि कर्म भव तरहीं ॥
द्वापर करि रघुपति पद पूजा। नर भव तरहिं उपाय न दूजा ॥
कलिजुग केवल हरि गुन गाहा। गावत नर पावहिं भव थाहा ॥
कलिजुग जोग न जग्य न ग्याना। एक अधार राम गुन गाना ॥
सब भरोस तजि जो भज रामहि। प्रेम समेत गाव गुन ग्रामहि ॥
सोइ भव तर कछु संसय नाहीं। नाम प्रताप प्रगट कलि माहीं ॥
कलि कर एक पुनीत प्रतापा। मानस पुन्य होहिं नहिं पापा ॥
दो.  कलिजुग सम जुग आन नहिं जौं नर कर बिस्वास।
गाइ राम गुन गन बिमलँ भव तर बिनहिं प्रयास ॥ १०३(क) ॥
प्रगट चारि पद धर्म के कलिल महुँ एक प्रधान।
जेन केन बिधि दीन्हें दान करइ कल्यान ॥ १०३(ख) ॥
Roman (IAST)
kṛtajuga saba jogī bigyānī| kari hari dhyāna tarahiṃ bhava prānī ||
tretā~ bibidha jagya nara karahīṃ| prabhuhi samarpi karma bhava tarahīṃ ||
dvāpara kari raghupati pada pūjā| nara bhava tarahiṃ upāya na dūjā ||
kalijuga kevala hari guna gāhā| gāvata nara pāvahiṃ bhava thāhā ||
kalijuga joga na jagya na gyānā| eka adhāra rāma guna gānā ||
saba bharosa taji jo bhaja rāmahi| prema sameta gāva guna grāmahi ||
soi bhava tara kachu saṃsaya nāhīṃ| nāma pratāpa pragaṭa kali māhīṃ ||
kali kara eka punīta pratāpā| mānasa punya hohiṃ nahiṃ pāpā ||
do.  kalijuga sama juga āna nahiṃ jauṃ nara kara bisvāsa|
gāi rāma guna gana bimala~ bhava tara binahiṃ prayāsa || 103(ka) ||
pragaṭa cāri pada dharma ke kalila mahu~ eka pradhāna|
jena kena bidhi dīnheṃ dāna karai kalyāna || 103(kha) ||
Simple transliteration
kritajuga saba jogi bigyani kari hari dhyana tarahim bhava prani 
treta~ bibidha jagya nara karahim prabhuhi samarpi karma bhava tarahim 
dvapara kari raghupati pada puja nara bhava tarahim upaya na duja 
kalijuga kevala hari guna gaha gavata nara pavahim bhava thaha 
kalijuga joga na jagya na gyana eka adhara rama guna gana 
saba bharosa taji jo bhaja ramahi prema sameta gava guna gramahi 
soi bhava tara kachu samsaya nahim nama pratapa pragata kali mahim 
kali kara eka punita pratapa manasa punya hohim nahim papa 
do.  kalijuga sama juga ana nahim jaum nara kara bisvasa
gai rama guna gana bimala~ bhava tara binahim prayasa  103(ka) 
pragata cari pada dharma ke kalila mahu~ eka pradhana
jena kena bidhi dinhem dana karai kalyana  103(kha) 
Meaning (English)

Goswami Tulsidas explains that in Satya Yuga all were yogis and men of realization who crossed the ocean of existence through meditation on Hari; in Treta Yuga men performed various sacrifices, offering all actions to the Lord, and thereby crossed over; in Dvapara the way was worship of Raghupati's feet — no other means existed. In Kali Yuga singing Hari's glories is the one and only support; whoever abandons all other props and sings Ram's praises with love will certainly cross the ocean of birth and death — the power of the Name is plainly manifest in Kali. One more grace of Kali: a virtuous resolve in the mind earns merit even without action, whereas merely thinking of sin does not incur sin until one acts upon it. The dohas declare: no age equals Kali for one who truly trusts; sing Ram's glories with a pure heart and cross over without effort. Of the four feet of dharma, charity (dana) is the chief in this age.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

गोस्वामी तुलसीदास जी कहते हैं — सतयुग में सभी योगी और विज्ञानी थे, हरि के ध्यान से भव-सागर तरते थे; त्रेता में मनुष्य विविध यज्ञ करके प्रभु को अर्पित कर भव से मुक्त होते थे; द्वापर में रघुपति के चरणों की पूजा से तरते थे, अन्य कोई उपाय नहीं था। कलियुग में केवल हरि के गुणों का गान ही एकमात्र आधार है; जो सब भरोसे छोड़कर प्रेम से राम के गुण गाता है, वह निश्चित रूप से भवसागर तर जाता है — नाम का प्रताप कलियुग में स्पष्ट प्रकट है। कलि का एक पवित्र प्रताप यह भी है कि यहाँ मन में पुण्य-संकल्प मात्र से पुण्य होता है किंतु पाप-संकल्प से पाप नहीं लगता, जब तक आचरण न हो। दोहे में — कलियुग के समान कोई युग नहीं यदि मनुष्य विश्वास करे; निर्मल मन से राम के गुणों का गान करे तो बिना परिश्रम के भवसागर तर जाए। धर्म के चार चरण हैं पर कलि में दान ही प्रधान है।

About this verse

This is verse 104 of 132 in Uttar Kand (उत्तरकाण्ड), from the section “Bhushundi's Former Births & the Hymn to Shiva” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Uttar Kand Verse 104: kritajuga saba jogi bigyani kari hari — Meaning | VedKosh