नरकासुर वध — दीपावली पूर्व सन्ध्या पूजा विधि (कोंकणी — गोवा)
Last updated: 14 June 2026
नरकासुर वध कोंकणी (विशेषतः गोवा) समुदाय की सबसे अनूठी दीपावली परम्परा है। दीपावली से एक दिन पूर्व (नरक चतुर्दशी) विशालकाय नरकासुर पुतले (10-30 फ़ीट ऊँचे — कागज़/बाँस/पेंट से निर्मित) बनाए जाते हैं। सूर्योदय से पूर्व इन पुतलों को जलाया जाता है — "असत्य/अधर्म पर सत्य/धर्म की विजय।" यह गोवा की सबसे प्रसिद्ध पर्यटन-आकर्षक परम्परा है।
Occasion
नरक चतुर्दशी — दीपावली पूर्व सन्ध्या (अक्टूबर–नवम्बर)
Muhurat
सूर्योदय से पूर्व — नरकासुर दहन
Puja Samagri (Items Required)
6 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1नरकासुर पुतला निर्माण
चरण 1 विधि
दीपावली से सप्ताहों पहले मोहल्ले/गाँव के युवा मिलकर नरकासुर पुतला बनाएँ। बाँस का ढाँचा, कागज़/कपड़े की परत, रंगीन पेंट। भयानक/हास्यपूर्ण रूप — विशालकाय राक्षस। गोवा में पुतला प्रतियोगिता — सबसे बड़ा/सबसे सुन्दर पुतला।
Step 2उटणे स्नान — नरक चतुर्दशी
चरण 2 विधि
सूर्योदय से पूर्व जागें। "उटणे" (गन्धित तेल-हल्दी-चन्दन लेप) शरीर पर लगाएँ — शरीर-शुद्धि। करंज (कड़वा फल) पैर से कुचलें — "नरकासुर का सिर कुचलना" = बुराई नष्ट। गर्म जल से स्नान।
Step 3नरकासुर दहन
चरण 3 विधि
सूर्योदय से ठीक पूर्व पुतले को बाहर लाएँ। पटाखे-आतिशबाज़ी। सम्पूर्ण मोहल्ला/गाँव एकत्र। पुतले को आग लगाएँ — विशालकाय लपटें-धुआँ। "कृष्ण ने नरकासुर का वध किया!" जय-जयकार। ढोल-ताशे बजाएँ। गोवा में यह पर्यटकों का प्रमुख आकर्षण।
Step 4दीपावली पूजा एवं उत्सव
चरण 4 विधि
नरकासुर दहन पश्चात् घर लौटें। लक्ष्मी-गणेश पूजा। दीपक जलाएँ। पंचकज्जय, मिठाई नैवेद्य। पटाखे-आतिशबाज़ी (दीपावली)। परिवार-मित्रों के साथ भोजन।
Main Mantra
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
तमसो मा ज्योतिर्गमय ।
असतो मा सद्गमय ।
Benefits of this Puja
नरकासुर वध से कृष्ण की कृपा, बुराई का नाश, नव-आरम्भ, शरीर-शुद्धि (उटणे), कोंकणी/गोवा सांस्कृतिक पहचान।
Important Notes
• नरकासुर पुतला = गोवा की सबसे अनूठी परम्परा — 10-30 फ़ीट ऊँचा।
• सूर्योदय से पूर्व दहन = अनिवार्य — अन्धकार में अग्नि।
• उटणे स्नान = शरीर-शुद्धि — कोंकणी शैली।
• करंज कुचलना = नरकासुर वध का प्रतीक।
• गोवा = नरकासुर प्रतियोगिता — पर्यटन आकर्षण।
सदांच विचारिल्ले प्रस्न
नरकासुर वध — दीपावली पूर्व सन्ध्या पूजा विधि (कोंकणी — गोवा) केन्ना करतात आनी शुभ मुहूर्त खंयचो?
नरक चतुर्दशी — दीपावली पूर्व सन्ध्या (अक्टूबर–नवम्बर) — सूर्योदय से पूर्व — नरकासुर दहन
नरकासुर वध — दीपावली पूर्व सन्ध्या पूजा विधि (कोंकणी — गोवा) खातीर खंयची पूजा सामग्री जाय?