भगवान शिव — महादेव, त्रिंबकेश्वर, भीमाशंकर, घृष्णेश्वर

महाशिवरात्री विधी — ज्योतिर्लिंग पूजन (महाराष्ट्र)

Last updated: 14 June 2026

महाशिवरात्री = फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी. महाराष्ट्रात ३ ज्योतिर्लिंगे — त्रिंबकेश्वर (नाशिक), भीमाशंकर (पुणे), घृष्णेश्वर (औरंगाबाद). रात्री ४ प्रहर पूजा, बेल-पत्र, दूध अभिषेक, निर्जला उपवास.

Occasion

फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी (फेब्रुवारी-मार्च)

Muhurat

निशिथ काळ (मध्यरात्री) — ४ प्रहर पूजा

Puja Samagri (Items Required)

बेल-पत्र
दूध, दही, तूप, मध (अभिषेक)
धतुर्‍याची फुलं
भस्म (विभूती)
रुद्राक्ष माळ
कापूर, अगरबत्ती

Puja Procedure — Steps

Step 1

उपवास व तयारी

सकाळी स्नान. निर्जला / फलाहार उपवास. शिवमंदिरात / घरच्या शिवलिंगावर पूजा. रात्री ४ प्रहर जागरण.

Step 2

प्रथम व द्वितीय प्रहर पूजा (1st & 2nd Prahar Puja)

रात्री 6:00–9:00 PM: प्रथम प्रहर — दूध अभिषेक, बेल-पत्र अर्पण, "ॐ नमः शिवाय" जप. रात्री 9:00 PM–12:00 AM: द्वितीय प्रहर — दही अभिषेक, धतुरा अर्पण.

Step 3

तृतीय व चतुर्थ प्रहर पूजा (3rd & 4th Prahar Puja)

मध्यरात्री 12:00–3:00 AM: तृतीय प्रहर — तूप अभिषेक, भस्म लेपन. पहाटे 3:00–6:00 AM: चतुर्थ प्रहर — मध अभिषेक, कापूर आरती. "महामृत्युंजय मंत्र" जप. 12:00–3:00 AM: 3rd Prahar — ghee Abhishek, Bhasma application. 3:00–6:00 AM: 4th Prahar — honey Abhishek, camphor Aarti.

Step 4

पारणे व प्रसाद

सकाळी उपवास सोडा. शिवलिंगावरील प्रसाद (भस्म + बेल-पत्र). दूध-फळे. शिवमंदिरात दर्शन (त्रिंबकेश्वर / भीमाशंकर / घृष्णेश्वर).

Main Mantra

ॐ नमः शिवाय ।

ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् ।
उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय मामृतात् ॥

Benefits of this Puja

शिव कृपा, पापनाशन, आत्मशुद्धी, मोक्षप्राप्ती, ज्योतिर्लिंग दर्शन पुण्य.

Important Notes

• महाराष्ट्रात ३ ज्योतिर्लिंगे — त्रिंबकेश्वर, भीमाशंकर, घृष्णेश्वर.
• ४ प्रहर पूजा = अनिवार्य.
• बेल-पत्र = शिवाला अत्यंत प्रिय.
• भस्म (विभूती) = शिवाचे प्रतीक.
• "ॐ नमः शिवाय" = पंचाक्षर मंत्र.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न