तुलसी लग्न (वोडली दिवाली — "बड़ी दिवाली") कोंकणी समुदाय में दिवाली से भी बड़ा उत्सव माना जाता है। कार्तिक शुक्ल द्वादशी को तुलसी माता का "विवाह" भगवान विष्णु (शालिग्राम) से कराया जाता है। ईख (गन्ना) के डण्डों से मण्डप सजाया जाता है। यह दिन विवाह-ऋतु (लग्न-सीज़न) का शुभारम्भ माना जाता है।
Occasion
कार्तिक शुक्ल द्वादशी (नवम्बर)
Muhurat
सन्ध्या — तुलसी विवाह
Puja Samagri (Items Required)
7 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1तुलसी वृन्दावन सज्जा
चरण 1 विधि
तुलसी के चबूतरे (वृन्दावन) को धोकर शुद्ध करें। ईख/गन्ने के डण्डों से मण्डप बनाएँ। पुष्पमालाएँ, आम-पल्लव, रंगीन कागज़ से सजाएँ। दीपकों की पंक्ति लगाएँ। कुमकुम-हल्दी से रंगोली बनाएँ।
Step 2तुलसी-विष्णु विवाह
चरण 2 विधि
शालिग्राम (विष्णु) को तुलसी वृन्दावन के पास रखें। तुलसी को "दुल्हन" — शालिग्राम को "दूल्हा" मानें। हल्दी-कुमकुम-सिन्दूर लगाएँ। पुष्पमाला पहनाएँ। "ॐ नमो नारायणाय" जपें। मन्त्रों के साथ विवाह सम्पन्न कराएँ।
Step 3ईख-दीपक-आतिशबाज़ी
चरण 3 विधि
ईख/गन्ने से घर सजाएँ — मिठास का प्रतीक। सैकड़ों दीपक जलाएँ (दीपावली से अधिक)। पटाखे-आतिशबाज़ी। यह "वोडली दिवाली" = बड़ी दिवाली — कोंकणी परम्परा में दीपावली से बड़ा उत्सव।
Step 4नैवेद्य एवं विवाह-ऋतु
चरण 4 विधि
नैवेद्य — नारियल-गुड़ मिठाई, ईख का रस, पायसम। प्रसाद बाँटें। इस दिन से विवाह-ऋतु (लग्न-सीज़न) प्रारम्भ। शुभ कार्य इस दिन से आरम्भ करें।
तुलसी लग्न से भगवान विष्णु एवं तुलसी माता की कृपा, विवाह-ऋतु का शुभारम्भ, गृह-शुद्धि, कोंकणी परम्परा का संरक्षण।
Important Notes
• वोडली दिवाली = "बड़ी दिवाली" — दीपावली से भी बड़ा उत्सव (कोंकणी)।
• ईख/गन्ना = मण्डप सज्जा — अनिवार्य।
• शालिग्राम = विष्णु का प्रतीक — विवाह में अनिवार्य।
• तुलसी विवाह = विवाह-ऋतु का शुभारम्भ।
• सैकड़ों दीपक = कोंकणी शैली — दीपावली से अधिक।
सदांच विचारिल्ले प्रस्न
तुलसी लग्न / वोडली दिवाली पूजा विधि (कोंकणी) केन्ना करतात आनी शुभ मुहूर्त खंयचो?
कार्तिक शुक्ल द्वादशी (नवम्बर) — सन्ध्या — तुलसी विवाह
तुलसी लग्न / वोडली दिवाली पूजा विधि (कोंकणी) खातीर खंयची पूजा सामग्री जाय?