नाग पञ्चमी कोंकणी क्षेत्र (गोवा-कर्नाटक तट) में विशेष रूप से मनाई जाती है। श्रावण शुक्ल पञ्चमी को नाग देवता की मूर्ति/प्रतिमा पर दूध-अभिषेक किया जाता है। कोंकणी परम्परा में इस दिन लोहे के बर्तन/कड़ाही का उपयोग वर्जित — "नाग को लोहे से कष्ट होता है।" विशेष नैवेद्य — "पोहे-दूध-गुड़" (चिवड़ा-दूध-जैगरी)। आम/नारियल के पेड़ों पर नाग की छवि बनाई जाती है।
Occasion
श्रावण शुक्ल पञ्चमी (जुलाई–अगस्त)
Muhurat
प्रातःकाल — नाग पूजा
Puja Samagri (Items Required)
6 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1नाग प्रतिमा स्थापना
चरण 1 विधि
मिट्टी/पत्थर/चाँदी की नाग प्रतिमा स्थापित करें। पीपल/आम/नारियल वृक्ष के नीचे या वारुळ/बाँबी (चींटी/साँप बिल) के पास रखें। कोंकणी परम्परा — नाग मूर्ति को ताज़ी मिट्टी/चन्दन से सजाएँ।
नाग स्तोत्र/नाग कवच पाठ करें। "अनन्तं वासुकिं शेषं…" श्लोक पढ़ें। नाग पञ्चमी कथा सुनें — कोंकणी शैली (बहन-भाई/किसान-नाग)। सर्पदोष शान्ति हेतु विशेष प्रार्थना।
Step 4नैवेद्य — पोहे-दूध-गुड़
चरण 4 विधि
पोहे (चिवड़ा) + दूध + गुड़ + नारियल = विशेष नैवेद्य (कोंकणी परम्परा)। नाग देवता को अर्पित करें। लोहे का कोई बर्तन न उपयोग करें — सम्पूर्ण दिन। प्रसाद बाँटें।
Main Mantra
ॐ नागराजाय नमः ।
अनन्तं वासुकिं शेषं पद्मनाभं च कम्बलम् ।
शङ्खपालं धार्तराष्ट्रं तक्षकं कालियं तथा ॥
Benefits of this Puja
नाग पञ्चमी से नाग देवता की कृपा, सर्पदोष शान्ति, भूमि-रक्षा, पारिवारिक सुरक्षा, कोंकणी नाग-परम्परा।
Important Notes
• दूध-अभिषेक = नाग पूजा का मूल — कोंकणी शैली।
• लोहे के बर्तन = सम्पूर्ण दिन वर्जित।
• पोहे-दूध-गुड़ = विशेष नैवेद्य — कोंकणी परम्परा।
• वारुळ/बाँबी (साँप बिल) = पवित्र स्थान।
• सफ़ेद पुष्प = नाग देवता को प्रिय।
सदांच विचारिल्ले प्रस्न
नाग पञ्चमी पूजा विधि (कोंकणी — दूध-अभिषेक) केन्ना करतात आनी शुभ मुहूर्त खंयचो?
श्रावण शुक्ल पञ्चमी (जुलाई–अगस्त) — प्रातःकाल — नाग पूजा
नाग पञ्चमी पूजा विधि (कोंकणी — दूध-अभिषेक) खातीर खंयची पूजा सामग्री जाय?