श्रीकृष्ण — गोपाल, माखनचोर

जन्माष्टमी / गोकुळाष्टमी — दहीहंडी विधी (महाराष्ट्र)

Last updated: 14 June 2026

गोकुळाष्टमी = श्रीकृष्ण जन्मोत्सव (श्रावण कृष्ण अष्टमी). महाराष्ट्रात "दहीहंडी" = मानवी मनोर्‍याने (गोविंदा) दही-दूध-लोणी भरलेली हंडी फोडणे. मध्यरात्री कृष्ण जन्म. "गोविंदा गोविंदा!"

Occasion

श्रावण कृष्ण अष्टमी (ऑगस्ट-सप्टेंबर)

Muhurat

मध्यरात्री 12:00 AM — कृष्ण जन्म; दुसर्‍या दिवशी — दहीहंडी

Puja Samagri (Items Required)

कृष्ण मूर्ती (बाळकृष्ण)
पाळणा (झोला)
दूध, दही, लोणी, साखर
मातीची हंडी (दहीहंडी)
तुळशी, फुलं
मोदक, गोडधोड

Puja Procedure — Steps

Step 1

उपवास व तयारी

अष्टमीला उपवास (फलाहार). घर सजवा — रांगोळी, तोरणे. बाळकृष्णाची मूर्ती पाळण्यात ठेवा. पाळणा फुलांनी सजवा.

Step 2

मध्यरात्री कृष्ण जन्म

मध्यरात्री 12:00 AM — "कृष्ण जन्मला!" घोषणा. शंख वाजवा. बाळकृष्णाला पंचामृत स्नान (दूध, दही, तूप, मध, साखर). नवीन वस्त्र, तुळशी माळ. "गोविंदा गोविंदा!"

Step 3

आरती व पाळण्यातील गाणी

"ओवाळू आरती मदनगोपाळा" आरती. पाळण्यातील गाणी गा — "कान्हा रे कान्हा". दही-दूध-लोणी-खडीसाखर = नैवेद्य. मध्यरात्रीच्या जन्म-पूजेनंतरच पंचामृत घेऊन उपवास सोडा (पारणे) — त्यापूर्वी नाही. प्रसाद वाटप.

Step 4

दहीहंडी

दुसर्‍या दिवशी (नवमी) — दहीहंडी उत्सव. उंचावर मातीची हंडी बांधा (दही-दूध-लोणी भरलेली). गोविंदा पथके — मानवी मनोरे रचून हंडी फोडतात. "गोविंदा आला रे!" — ढोल-ताशे, नाचगाणी.

Main Mantra

ॐ श्रीकृष्णाय नमः ।

वसुदेव सुतं देवं कंस चाणूर मर्दनम् ।
देवकी परमानन्दं कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम् ॥

Benefits of this Puja

कृष्ण कृपा, सामूहिक ऐक्य (दहीहंडी), आनंदोत्सव, युवा शक्ती.

Important Notes

• व्रताचे नियम: धान्य (अन्न), मीठ आणि कांदा-लसूण वर्ज्य; गरज असल्यास फक्त फलाहार घ्या.
• पारणे मध्यरात्रीच्या निशीथ काळातील जन्म-पूजेनंतरच करा — त्यापूर्वी उपवास सोडू नका.
• वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा औषध घेणाऱ्यांनी दिवसभर फलाहार करून मध्यरात्रीच्या पूजेनंतर तुळशी-जलाने पारणे करावे.
• दहीहंडी = मुंबई/पुण्याची ओळख.
• "गोविंदा" = कृष्णाचे नाव — मनोरे रचणारे.
• मध्यरात्री जन्म = कंस वध कथा.
• पाळणा = बाळकृष्णाचे प्रतीक.
• दही-लोणी = कृष्णाचे आवडते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न