लक्ष्मी-गणेश — धन-समृद्धी-बुद्धी

दिवाळी लक्ष्मी पूजन व अभ्यंगस्नान विधी (महाराष्ट्र)

Last updated: 14 June 2026

दिवाळी = महाराष्ट्रात ५ दिवसांचा सण. धनत्रयोदशी (वसू बारस), नरक चतुर्दशी (अभ्यंगस्नान), लक्ष्मी पूजन, पाडवा (बलिप्रतिपदा), भाऊबीज. "अभ्यंगस्नान" (सुगंधी तेलाने स्नान) = महाराष्ट्राचे वैशिष्ट्य. फराळ, रांगोळी, फटाके, आकाशकंदील.

Occasion

अश्विन/कार्तिक अमावास्या (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर)

Muhurat

अभ्यंगस्नान = पहाटे 4:00–5:00 AM; लक्ष्मी पूजन = प्रदोष काळ

Puja Samagri (Items Required)

उटणं (सुगंधी पिठी)
लक्ष्मी-गणेश मूर्ती/चित्र
चांदीचे नाणे / लक्ष्मी नाणे
हिशेबाचा वही (खातेवही)
हळद-कुंकू, अक्षता, फुलं
दिवे (पणत्या)
आकाशकंदील
फराळ (चिवडा, लाडू, शंकरपाळी, करंजी, चकली)
रांगोळी साहित्य

Puja Procedure — Steps

Step 1

अभ्यंगस्नान — नरक चतुर्दशी

पहाटे 4:00–5:00 AM उठा. उटणं (सुगंधी पिठी — बेसन, हळद, चंदन, कापूर) अंगाला लावा. तेलमालिश. गरम पाण्याने स्नान. नवीन वस्त्र. "नरकासुर वध" स्मरण — श्रीकृष्णाने नरकासुराला मारले.

Step 2

लक्ष्मी पूजन — अमावास्या

संध्याकाळी (प्रदोष काळ) लक्ष्मी-गणेश पूजा. चौरंगावर लक्ष्मी-गणेश स्थापन. हळद-कुंकू, फुलं, अक्षता अर्पण. "ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः" — १०८ वेळा. चांदीचे नाणे, खातेवही पूजन. दिवे (पणत्या) लावा.

Step 3

रांगोळी, आकाशकंदील, फटाके

दारात रांगोळी काढा (लक्ष्मीच्या पावलांची रांगोळी = आत येणे). आकाशकंदील लावा. पणत्या सर्वत्र. फटाके (पर्यावरणपूरक). "शुभ दीपावली!"

Step 4

फराळ, प्रसाद, भोजन

फराळ = दिवाळीचे खास पदार्थ — चिवडा, लाडू, शंकरपाळी, करंजी, चकली, अनारसे. लक्ष्मीला नैवेद्य. कुटुंबासह भोजन. शेजार्‍यांना फराळ वाटा.

Main Mantra

ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः ।

लक्ष्मीं क्षीरसमुद्रराजतनयां श्रीरङ्गधामेश्वरीम् ।
दासीभूतसमस्तदेववनितां लोकैकदीपाङ्कुराम् ॥

Benefits of this Puja

लक्ष्मी कृपा, धन-समृद्धी, आरोग्य (अभ्यंगस्नान), कौटुंबिक ऐक्य, व्यापार वृद्धी.

Important Notes

• अभ्यंगस्नान = महाराष्ट्राचे वैशिष्ट्य — पहाटे.
• उटणं = बेसन + हळद + चंदन + कापूर.
• खातेवही पूजन = व्यापार्‍यांसाठी महत्त्वाचे.
• फराळ = ५-७ प्रकार बनवणे = परंपरा.
• आकाशकंदील = महाराष्ट्राची ओळख.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न