मिथिला में दीपावली राति कें 'सुखरात्रि' कहल जाइत अछि — ई बंगाल कें काली पूजा कें समानान्तर मनाओल जाइत अछि। उत्तर भारतक लक्ष्मी पूजा सं भिन्न, मिथिला में मुख्य पूजा माँ काली आ कुलदेवी (गोसाउनि) कें कएल जाइत अछि। बादक भोर लक्ष्मी पूजा होइत अछि।
Occasion
कार्तिक अमावस्या (दीपावली राति)
Muhurat
मध्य रात्रि (निशीथ काल) — काली पूजा; भोर 4:00–6:00 AM — लक्ष्मी पूजा
Puja Samagri (Items Required)
10 items
Puja Procedure — Steps (7 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1साँझक तैयारी
चरण 1 विधि
साँझ कें घरक मुख्य द्वार, आँगन, गोसाउनि-घर आ तुलसी चौरा पर अरिपन बनाउ। १०८ दीप जलाउ — विशेष रूप सं तुलसी, गोसाउनि, कुआँ आ खेत में।
Step 2गोसाउनि पूजा
चरण 2 विधि
साँझक मुख्य पूजा गोसाउनि-घर में होइत अछि। कुलदेवी कें सिन्दूर, चाउर, धूप-दीप अर्पित करू। परिवारक सब सदस्य प्रणाम करू। यैह मिथिला दीपावली कें केन्द्र थिक।
Step 3काली मूर्ति निर्माण
चरण 3 विधि
रातिक पूजा कें लेल माटिक काली मूर्ति बनाउ। ई अस्थायी मूर्ति थिक — बादक दिन विसर्जित कएल जाइत अछि।
Step 4मध्य रात्रि काली पूजा
चरण 4 विधि
निशीथ काल (राति 12:00 AM) में काली पूजा करू। १०८ जवा कुसुम अर्पित करू, खिचड़ी आ खीरक भोग लगाउ। 'जय जय भैरवि असुर भयावनि' (विद्यापति) पाठ करू।
भोर 4:00–6:00 AM (ब्रह्म मुहूर्त) में लक्ष्मी पूजा करू। कमल, पीत वस्त्र, सिक्का, मखान-बताशा अर्पित करू। 'श्रीं ह्रीं श्रीं' मंत्रक १०८ जप।
Step 7गोवर्धन-यम द्वितीया
चरण 7 विधि
अगिला दिन गोवर्धन (अन्नकूट) आ ओकर बादक दिन यम-द्वितीया (भाई-बहिनक पाबनि) मनाउ — मिथिला में ई पाँच दिनक उत्सव कें भाग थिक।
Main Mantra
॥ काली मूल मंत्र ॥
ॐ क्रीं काली क्रीं काली क्रीं
ॐ ह्रीं श्रीं क्रीं परमेश्वरि कालिके स्वाहा॥
॥ गोसाउनि आह्वान ॥
जय जय गोसाउनि कुलदेवी, कुलक रक्षिणी माँ।
मिथिला कें घर-घर वासिनी, अशीष देहु अहाँ॥
Benefits of this Puja
कुलक रक्षा, परिवार में दीर्घायु आ निरोगता, धन-धान्य कें वृद्धि, माँ काली कें कृपा सं भय-शत्रु-नाश, गोसाउनि कें आशीर्वाद सं वंश-वृद्धि।
Important Notes
(१) मिथिला दीपावली कें केन्द्र काली पूजा थिक, लक्ष्मी पूजा नहि — ई बंगाल कें परम्पराक समानान्तर अछि। (२) गोसाउनि-घर कें पूजा अनिवार्य — एकर बिना दीपावली अधूरा थिक। (३) काली मूर्ति माटिक होनाइ चाही, अस्थायी होनाइ चाही, आ अगिला दिन विसर्जित कएल जाइत अछि। (४) रातिक पूजा में जवा कुसुम (लाल हिबिस्कस) अनिवार्य।
बेर-बेर पुछल जाएबला प्रश्न
मिथिला दीपावली / सुखरात्रि पूजन विधि कहिया कएल जाइत अछि आ शुभ मुहूर्त की अछि?
कार्तिक अमावस्या (दीपावली राति) — मध्य रात्रि (निशीथ काल) — काली पूजा; भोर 4:00–6:00 AM — लक्ष्मी पूजा