Home › Pooja Vidhi › उपनयन — मुंज (मुंजीबंधन) विधी (महाराष्ट्र — यज्ञोपवीत) Last updated: 14 June 2026
सूर्यदेव / सावित्री — गायत्री मंत्र दीक्षा
उपनयन — मुंज (मुंजीबंधन) विधी (महाराष्ट्र — यज्ञोपवीत) Last updated: 14 June 2026
मुंज = ब्राह्मण/मराठा मुलांचा यज्ञोपवीत (जानवे) संस्कार. ७-१२ वर्षे वयात. "भिक्षावळ" (भिक्षा मागणे) = मातृभोजन. गायत्री मंत्र दीक्षा. "आईचे शेवटचे जेवण" = मातृभोजन — भावनिक प्रसंग.
Occasion मुलगा ७-१२ वर्षे — शुभ मुहूर्त
Muhurat ज्योतिषी सल्ला — उत्तरायण काळ शुभ
Puja Samagri (Items Required) 7 items
Puja Procedure — Steps (4 steps) सभी चरण एक साथ खोलें विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1 मातृभोजन — भिक्षावळ
चरण 1 विधि संस्कारापूर्वी मुलगा आईच्या मांडीवर बसून शेवटचे जेवण करतो (मातृभोजन). हे अत्यंत भावनिक क्षण. "आता ब्रह्मचर्य आश्रम सुरू" — बालपण संपले.
Step 2 यज्ञोपवीत धारण
चरण 2 विधि पुरोहित गणपती पूजा करतात. होम-हवन. मुलाला यज्ञोपवीत (जानवे) घालतात — डाव्या खांद्यावरून उजव्या कमरेपर्यंत. मुंज गवताचा कमरबंध. गायत्री मंत्र दीक्षा — "ॐ भूर्भुवः स्वः...".
Step 3 भिक्षावळ — भिक्षा मागणे
चरण 3 विधि मुलगा भिक्षापात्र घेतो. "भवती भिक्षां देहि!" (आई, आत्या, मावशी, काकू) कडे भिक्षा मागतो. तांदूळ/पैसे मिळतात = ब्रह्मचर्य जीवनाची सुरुवात. पळसाची काठी हातात.
Step 4 सूर्य दर्शन व भोजन
चरण 4 विधि मुलगा सूर्याला नमस्कार करतो. "ॐ सूर्याय नमः". कुटुंबाचा भव्य भोजन कार्यक्रम. मुलाला भेटवस्तू. "ब्रह्मचारी" म्हणून नवीन जीवन.
Main Mantraॐ भूर्भुवः स्वः ।
तत्सवितुर्वरेण्यम् ।
भर्गो देवस्य धीमहि ।
धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
भवती भिक्षां देहि! । Benefits of this Puja गायत्री मंत्र दीक्षा, बुद्धी-वृद्धी, संस्कार, ब्रह्मचर्य, कुटुंबाचा गौरव.
Important Notes • मुंज = "मुंज गवत" वरून नाव.
• मातृभोजन = सर्वात भावनिक प्रसंग.
• "भवती भिक्षां देहि" = भिक्षा मागणे.
• गायत्री मंत्र = वडील/गुरू कानात सांगतात.
• ७-१२ वर्षे = आदर्श वय.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्नउपनयन — मुंज (मुंजीबंधन) विधी (महाराष्ट्र — यज्ञोपवीत) केव्हा केली जाते आणि शुभ मुहूर्त कोणता? मुलगा ७-१२ वर्षे — शुभ मुहूर्त — ज्योतिषी सल्ला — उत्तरायण काळ शुभ
उपनयन — मुंज (मुंजीबंधन) विधी (महाराष्ट्र — यज्ञोपवीत)साठी कोणती पूजा सामग्री लागते? यज्ञोपवीत (जानवे), मुंज गवत (मुंजाचा कमरबंध), पळसाची (पलाश) काठी, मृगाजिन (हरणाचे कातडे) / कंबल, भिक्षापात्र, होम साहित्य, नवीन वस्त्र (धोतर-सदरा)
उपनयन — मुंज (मुंजीबंधन) विधी (महाराष्ट्र — यज्ञोपवीत)मध्ये कोणता मंत्र जपला जातो? ॐ भूर्भुवः स्वः ।
तत्सवितुर्वरेण्यम् ।
भर्गो देवस्य धीमहि ।
धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
भवती भिक्षां देहि! ।
उपनयन — मुंज (मुंजीबंधन) विधी (महाराष्ट्र — यज्ञोपवीत) केल्याने कोणते लाभ मिळतात? गायत्री मंत्र दीक्षा, बुद्धी-वृद्धी, संस्कार, ब्रह्मचर्य, कुटुंबाचा गौरव.