शिगमो (शिगमोत्सव) गोवा एवं कोंकण क्षेत्र की कोंकणी होली है — फाल्गुन मास में मनाया जाने वाला वसन्तोत्सव। यह केवल रंग खेलने तक सीमित नहीं — इसमें "नोमन" (देव-आवाहन), "रोमटामेल" (लोक-नृत्य), पारम्परिक नाट्य (ख़ेळ/तियात्र), ढोल-ताशे वादन, एवं ग्राम-देवता/कुलदेवता की शोभायात्रा शामिल है। यह कोंकणी संस्कृति का सबसे रंगीन उत्सव है।
Occasion
फाल्गुन मास (मार्च — होली काल)
Muhurat
प्रातः — देवता नोमन; सन्ध्या — रोमटामेल
Puja Samagri (Items Required)
6 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1नोमन — देवता आवाहन
चरण 1 विधि
गाँव/समुदाय के ग्राम-देवता मन्दिर में एकत्र हों। ब्राह्मण/पुजारी "नोमन" विधि करें — देवता (शान्तादुर्गा, मंगेशी, महालसा आदि) का आवाहन। ढोल-ताशे बजाएँ। प्रार्थना — "देवा नोमन करता, आमकां आशीर्वाद दी।"
Step 2रोमटामेल — लोक नृत्य
चरण 2 विधि
पारम्परिक वेशभूषा पहनें। रोमटामेल (कोंकणी लोक-नृत्य) प्रारम्भ करें — ढोल-ताशे की थाप पर सामूहिक नृत्य। विभिन्न "ख़ेळ" (नाट्य) प्रस्तुत करें — पौराणिक कथाओं पर आधारित। शोभायात्रा निकालें — देवता पालकी पर।
Step 3रंग-खेल एवं होलिका
चरण 3 विधि
गुलाल-अबीर-प्राकृतिक रंगों से खेलें। होलिका दहन (रात्रि) — लकड़ी/नारियल-पत्ती का ढेर जलाएँ। अग्नि-परिक्रमा। नारियल, गुड़ अग्नि में अर्पित करें।
Step 4नैवेद्य एवं सामुदायिक भोज
चरण 4 विधि
देवता को नैवेद्य अर्पित करें — पंचकज्जय, नारियल-गुड़ लाडू। समुदाय भोज (प्रसाद-भोजन) — कोंकणी व्यंजन (सान्नां, पातोळ्यो, पायस)।
शिगमो से ग्राम-देवता/कुलदेवता की कृपा, समुदाय में एकता, वसन्त ऋतु का स्वागत, कोंकणी लोक-परम्परा का संरक्षण।
Important Notes
• शिगमो = कोंकणी होली — रंग + नृत्य + देवता-शोभायात्रा।
• नोमन = देवता आवाहन — शिगमो की आत्मा।
• रोमटामेल = कोंकणी लोक-नृत्य — अनिवार्य।
• प्राकृतिक रंग ही उपयोग करें।
• ग्राम-देवता मन्दिर = शिगमो का केन्द्र।
सदांच विचारिल्ले प्रस्न
शिगमो / शिगमोत्सव पूजा विधि (कोंकणी होली) केन्ना करतात आनी शुभ मुहूर्त खंयचो?
फाल्गुन मास (मार्च — होली काल) — प्रातः — देवता नोमन; सन्ध्या — रोमटामेल
शिगमो / शिगमोत्सव पूजा विधि (कोंकणी होली) खातीर खंयची पूजा सामग्री जाय?