Skip to content
← Pooja Vidhi
सामा (श्यामा — कृष्ण पुत्री) एवं चकेवा (चकवा पक्षी)

सामा चकेवा पूजा विधि (मिथिला — भाई-बहन पर्व)

Last updated: 14 June 2026

सामा चकेवा मिथिला का अनूठा भाई-बहन पर्व — कार्तिक मास में मनाया जाता है। बहनें मिट्टी की सामा-चकेवा (पक्षी) मूर्तियाँ बनाती हैं। सामा = कृष्ण की पुत्री श्यामा, चकेवा = चकवा पक्षी। भाई सामा को विदा करता है। लोकगीत गाए जाते हैं। अन्तिम दिन मूर्तियाँ तोड़कर विसर्जित। भाई-बहन प्रेम का उत्सव।

Occasion

कार्तिक मास — शुक्ल सप्तमी से पूर्णिमा (अक्टूबर–नवम्बर)

Muhurat

सन्ध्या — प्रतिदिन गीत एवं पूजा

Puja Samagri (Items Required)

  • मिट्टी (सामा-चकेवा मूर्ति हेतु)
  • रंग (मूर्ति सजावट)
  • पुष्प, दूर्वा
  • अक्षत (चावल), हल्दी
  • घी दीपक, अगरबत्ती
  • फल, मिठाई

Puja Procedure — Steps

Step 1

मूर्ति निर्माण

बहनें मिट्टी से सामा (पक्षी), चकेवा, चुगला (खलनायक) आदि मूर्तियाँ बनाएँ। रंगों से सजाएँ। अरिपन बनाएँ।

Step 2

सन्ध्या गीत एवं पूजा

प्रतिदिन सन्ध्या को सामा-चकेवा लोकगीत गाएँ — मिथिला की अनूठी परम्परा। मूर्तियों को पुष्प, अक्षत अर्पित। दीपक जलाएँ।

Step 3

भाई-बहन अनुष्ठान

भाई बहन की सामा मूर्ति को प्रणाम करे। बहन भाई को तिलक लगाए। लोकगीतों में भाई-बहन प्रेम कथा।

Step 4

विसर्जन — सामा विदाई

अन्तिम दिन (पूर्णिमा) — भाई सामा मूर्ति तोड़कर/विसर्जित करे। "सामा विदाई" — भावनात्मक क्षण। बहनें गीत गाएँ। प्रसाद बाँटें।

Main Mantra

सामा रे सामा, चकेवा रे चकेवा ।

भाई-बहन प्रेम अमर रहे ।

Benefits of this Puja

भाई-बहन प्रेम, पारिवारिक बन्धन, मिथिला लोक-कला संरक्षण, सामा-चकेवा कथा — कृष्ण परिवार आशीर्वाद।

Important Notes

• सामा चकेवा = भाई-बहन पर्व — कार्तिक मास। • मिट्टी मूर्तियाँ = सामा, चकेवा, चुगला। • लोकगीत = प्रतिदिन सन्ध्या — मिथिला विशेष। • विसर्जन = भाई द्वारा — "सामा विदाई"। • रक्षाबन्धन समकक्ष — मिथिला शैली।

बेर-बेर पुछल जाएबला प्रश्न

सामा चकेवा पूजा विधि (मिथिला — भाई-बहन पर्व) कहिया कएल जाइत अछि आ शुभ मुहूर्त की अछि?

कार्तिक मास — शुक्ल सप्तमी से पूर्णिमा (अक्टूबर–नवम्बर) — सन्ध्या — प्रतिदिन गीत एवं पूजा

सामा चकेवा पूजा विधि (मिथिला — भाई-बहन पर्व) लेल कोन पूजा सामग्री चाही?

मिट्टी (सामा-चकेवा मूर्ति हेतु), रंग (मूर्ति सजावट), पुष्प, दूर्वा, अक्षत (चावल), हल्दी, घी दीपक, अगरबत्ती, फल, मिठाई

सामा चकेवा पूजा विधि (मिथिला — भाई-बहन पर्व) मे कोन मंत्र जपल जाइत अछि?

सामा रे सामा, चकेवा रे चकेवा । भाई-बहन प्रेम अमर रहे ।

सामा चकेवा पूजा विधि (मिथिला — भाई-बहन पर्व) करबा सँ की लाभ भेटैत अछि?

भाई-बहन प्रेम, पारिवारिक बन्धन, मिथिला लोक-कला संरक्षण, सामा-चकेवा कथा — कृष्ण परिवार आशीर्वाद।

What to do next

← View all Pooja Vidhis

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All →

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following. Not medical, legal or financial advice.

सामा चकेवा पूजा विधि (मिथिला — भाई-बहन पर्व) — Complete Guide | VedKosh