मधुश्रावणी पूजा विधि (मिथिला — नवविवाहिता 13-दिन व्रत)
Last updated: 4 September 2026
मधुश्रावणी मिथिला की अनूठी 13-दिवसीय परम्परा है — नवविवाहिता वधू द्वारा नाग देवताओं की पूजा। "तेमी दगाई" विशेष अनुष्ठान — मिट्टी के नागों को मंच पर स्थापित करना। वधू प्रतिदिन एक अलग कथा सुनती है — 13 कथाएँ। श्रावण मास में। वधू पति की दीर्घायु हेतु पूजा करती है। प्रतिदिन अरिपन। अन्तिम दिन नाग मूर्तियों का विसर्जन।
Occasion
श्रावण मास — नागपञ्चमी से 13 दिन (जुलाई–अगस्त)
Muhurat
प्रातःकाल — प्रतिदिन नाग पूजा
Puja Samagri (Items Required)
8 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1तेमी दगाई स्थापना
चरण 1 विधि
प्रथम दिन — मिट्टी के नाग बनाएँ एवं तेमी दगाई मंच पर स्थापित करें। अरिपन डिज़ाइन बनाएँ। पुष्प, दूर्वा, दूध, हल्दी से मंच सजाएँ। नवविवाहिता वधू स्वच्छ वस्त्र पहने।
Step 2प्रतिदिन नाग पूजा
चरण 2 विधि
13 दिनों तक प्रतिदिन नाग देवता की पूजा — दूध, पुष्प, सिन्दूर, हल्दी अर्पित। प्रत्येक दिन नया अरिपन। घी का दीपक जलाएँ। "ॐ नागदेवताभ्यो नमः" — प्रतिदिन।
Step 3कथा श्रवण
चरण 3 विधि
प्रतिदिन एक नई कथा — 13 दिनों में 13 भिन्न नाग देवता कथाएँ। पति दीर्घायु, दाम्पत्य सुख, नाग कृपा सम्बन्धित। बड़ी महिलाएँ / सास कथा सुनाएँ।
Step 4विसर्जन
चरण 4 विधि
तेरहवें दिन — नाग मूर्तियों का जलाशय में विसर्जन। परिवार घाट पर जाए। "ॐ अनन्ताय नमः" जपते हुए मूर्तियाँ जल में प्रवाहित। उत्सव एवं प्रसाद वितरण।