कोजागरा (शरद पूर्णिमा) मिथिला कें सबसँ महत्वपूर्ण लक्ष्मी पाबनि थिक। 'को जागरति' अर्थात् 'के जागि रहल अछि' — माँ लक्ष्मी राति में पृथ्वी पर भ्रमण करैत छथि आ जे जागल भेटैत छथि, हुनका पर कृपा करैत छथि। मिथिला में नवविवाहित दामादक नैहर सं ससुराल आबय कें परम्परा अछि।
Occasion
अश्विन शुक्ल पूर्णिमा (शरद पूर्णिमा / कोजागरा)
Muhurat
रात्रि — चन्द्रोदय कें बाद, मध्यरात्रि धरि
Puja Samagri (Items Required)
10 items
Puja Procedure — Steps (7 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1अरिपन रचना
चरण 1 विधि
साँझ कें घर कें मुख्य द्वार आ पूजा स्थल पर पीठार (चानल चाउरक रस) सं अरिपन (मिथिला रंगोली) बनाउ। लक्ष्मी कें पदचिह्न आ कमल कें आकृति विशेष रूप सं बनाओल जाइत अछि।
Step 2चन्द्रोदय अर्घ्य
चरण 2 विधि
चन्द्रोदय कें समय (लगभग साँझ 6:00 PM) चानी या तांबा कें लोटा सं चन्द्र देव कें जल अर्घ्य देल जाइत अछि।
Step 3लक्ष्मी पूजन
चरण 3 विधि
माँ लक्ष्मी कें मूर्ति कें पंचामृत स्नान कराउ। लाल वस्त्र, सिन्दूर, अक्षत, कमल पुष्प अर्पित करू। सोना/चानीक सिक्का अर्पित करू।
Step 4मखान-खीर भोग
चरण 4 विधि
मखान कें खीर बनाय कें थाली में राखि क' राति भर खुलल आसमान कें नीचाँ चान्दनी में राखू। चन्द्रमा कें किरण मखान-खीर पर पड़य ई आवश्यक अछि — एहि सं ओकर औषधीय गुण बढ़ैत अछि।
Step 5रात्रि जागरण
चरण 5 विधि
परिवार सब रात भर जागल रहैत अछि — चौसर खेलाओल जाइत अछि, लक्ष्मी पाँचाली पाठ, विद्यापति पदावली कें भगवती पद, आ कीर्तन कएल जाइत अछि। 'को जागरति' कें भाव में रहू।
Step 6जमाई-खिलाई परम्परा
चरण 6 विधि
मिथिला कें अनूठा परम्परा — नवविवाहित दामाद ससुराल आबैत छथि आ हुनका विशेष रूप सं मखान-खीर, मधुर पकवान आ नव वस्त्र देल जाइत अछि। ई 'जमाई पाबनि' सेहो कहाओल जाइत अछि।
Step 7ब्रह्म मुहूर्त भोग
चरण 7 विधि
भोर 4:00 AM — ब्रह्म मुहूर्त में चान्दनी सं सोखल मखान-खीर सब परिवार आ पड़ोसी कें वितरित कएल जाइत अछि। ई वर्ष भरि नीरोगी रहय कें वरदान देत अछि।