जितिया — माताओं का सन्तान दीर्घायु हेतु 36 घण्टे निर्जला व्रत। तीन चरण: नहाय-खाय, खुर-जितिया (मुख्य व्रत), पारण। पारण में "मड़ुआ की रोटी" एवं "नोनी का साग"। जीमूतवाहन कथा — गन्धर्व राजा ने सर्प के शिकार को बचाने हेतु बलिदान दिया। दरभंगा, मधुबनी, सहरसा, मुज़फ़्फ़रपुर में अत्यन्त लोकप्रिय।
Occasion
आश्विन कृष्ण अष्टमी — तीन दिवसीय व्रत (सितम्बर–अक्टूबर)
Muhurat
नहाय-खाय = प्रथम दिन; खुर-जितिया = 36 घण्टे निर्जला; पारण = तृतीय दिन
Puja Samagri (Items Required)
8 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1नहाय-खाय
चरण 1 विधि
प्रथम दिन — स्नान एवं भोजन (चावल/दाल/सब्ज़ी)। व्रत तैयारी। अरिपन बनाएँ। जितिया धागा तैयार रखें।
Step 2खुर-जितिया — निर्जला व्रत
चरण 2 विधि
मुख्य दिवस — 36 घण्टे बिना भोजन-जल। माताएँ सन्तान दीर्घायु हेतु प्रार्थना। जितिया धागा बाँह पर बाँधें। दीपक जलाएँ, पुष्प अर्पित।
Step 3जीमूतवाहन कथा
चरण 3 विधि
गन्धर्व राजा जीमूतवाहन की कथा — सर्प के शिकार को बचाने हेतु स्वयं बलिदान। केन्द्रीय अनुष्ठान। माँ का त्याग एवं सन्तान रक्षा सन्देश।
Step 4पारण
चरण 4 विधि
तृतीय दिन प्रातः — मड़ुआ रोटी + नोनी साग से व्रत तोड़ें। पुराना धागा उतारें, नया बाँधें। प्रसाद बाँटें। बच्चों को आशीर्वाद।
Main Mantra
ॐ जीमूतवाहनाय नमः ।
हे सन्तान रक्षक देव रक्षा करो ।
ॐ विष्णवे नमः ।
Benefits of this Puja
सन्तान दीर्घायु, माँ-बच्चे बन्धन, जीमूतवाहन कृपा, मिथिला मातृशक्ति, सर्व-विघ्न निवारण।
Important Notes
• जितिया = 36 घण्टे निर्जला — सन्तान दीर्घायु।
• मड़ुआ रोटी + नोनी साग = पारण — मिथिला विशेष।
• जितिया धागा = बाँह पर — सन्तान रक्षा।
• जीमूतवाहन कथा = केन्द्रीय — अनिवार्य।
• दरभंगा/मधुबनी/सहरसा = प्रमुख क्षेत्र।
बेर-बेर पुछल जाएबला प्रश्न
जितिया / जीमूतवाहन व्रत विधि (मिथिला) कहिया कएल जाइत अछि आ शुभ मुहूर्त की अछि?
आश्विन कृष्ण अष्टमी — तीन दिवसीय व्रत (सितम्बर–अक्टूबर) — नहाय-खाय = प्रथम दिन; खुर-जितिया = 36 घण्टे निर्जला; पारण = तृतीय दिन