યમરાજ, યમુનાજી
ભાઈ બીજ (ભાઈ-દૂજ) પૂજા વિધિ
Last updated: 14 June 2026
ભાઈ બીજ — કારતક સુદ બીજ — દિવાળી પછીનો બીજો દિવસ. ગુજરાતમાં ભાઈ બહેનના ઘરે ભોજન કરવા જાય છે — બહેન ભાઈના કપાળ પર કુમકુમ-તિલક, આરતી, ભોજન-ભેટ. યમરાજ-યમુનાજીની કથા — યમે યમુનાના ઘરે ભોજન કર્યું, ત્યારથી આ પરંપરા. ગુજરાતમાં "ભાઈ-બીજ" કહેવાય.
Occasionકારતક સુદ બીજ — દિવાળી બાદ ૨ દિવસ
Muhuratઅપરાહ્ન — બપોર 12:00 PM થી 3:00 PM
Puja Samagri (Items Required)
6 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1ભાઈનું સ્વાગત
चरण 1 विधिભાઈ બહેનના ઘરે આવે — બહેન દરવાજે રંગોળી-તોરણ. ભાઈનું સ્વાગત ઓવારણાં (આરતી) થી. ભાઈ બહેનને ભેટ/ગિફ્ટ આપે.
Step 2તિલક-આરતી
चरण 2 विधिબહેન ભાઈના કપાળ પર કુમકુમ-ચંદન-ચોખાનું તિલક લગાવે. ભાઈની આરતી ઉતારે. "ભાઈ દીર્ઘાયુ, સુખી, સ્વસ્થ, સમૃદ્ધ રહે" — પ્રાર્થના.
Step 3ભોજન
चरण 3 विधिબહેન ભાઈનું પ્રિય ભોજન બનાવે — દાળ, ભાત, શાક, રોટલી, મીઠાઈ, ફરસાણ. ભાઈ પ્રેમથી ખાય. "ભાઈ-બહેનનો પ્રેમ = અણમોલ!"
Step 4ભેટ-વિદાય
चरण 4 विधिભાઈ બહેનને દક્ષિણા/ભેટ/રૂપિયા. બહેન ભાઈને મીઠાઈ-નારિયેળ-ભેટ. ભાઈ-બહેન = સ્નેહનો બંધન.
Main Mantra
भ्रातृ-द्वितीया शुभकामना :
Benefits of this Puja
ભાઈ બીજ પૂજાથી ભાઈ-બહેનના સ્નેહ-બંધનનું સુદ્રઢીકરણ, ભાઈનું દીર્ઘાયુ-આરોગ્ય, બહેનની સુખ-સમૃદ્ધિ, અને યમ-દોષ-નિવારણ.
Important Notes
• ભાઈ ચોક્કસ બહેનના ઘરે ભોજન કરે — ખુદના ઘરે નહીં.
• તિલક ફક્ત બહેન લગાવે — અન્ય કોઈ નહીં.
• ભેટ-ગિફ્ટ = પ્રેમનું પ્રતીક; મોંઘી હોવી જરૂરી નથી.
• ગુજરાતમાં "ભાઈ-બીજ" = દિવાળીનો છેલ્લો દિવસ.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
ભાઈ બીજ (ભાઈ-દૂજ) પૂજા વિધિ ક્યારે કરવામાં આવે છે અને શુભ મુહૂર્ત કયું છે?
કારતક સુદ બીજ — દિવાળી બાદ ૨ દિવસ — અપરાહ્ન — બપોર 12:00 PM થી 3:00 PM
ભાઈ બીજ (ભાઈ-દૂજ) પૂજા વિધિ માટે કઈ પૂજા સામગ્રી જોઈએ?
આરતી-થાળી, દીવો, કપૂર, કુમકુમ, ચોખા (અક્ષત), ચંદન, મીઠાઈ (શીરો, લાડવા, બરફી), ભાઈ માટે ભેટ/ગિફ્ટ, ભોજન, નારિયેળ, પાન-સોપારી
ભાઈ બીજ (ભાઈ-દૂજ) પૂજા વિધિમાં કયો મંત્ર જપાય છે?
भ्रातृ-द्वितीया शुभकामना :
ભાઈ બીજ (ભાઈ-દૂજ) પૂજા વિધિ કરવાથી કયા લાભ થાય છે?
ભાઈ બીજ પૂજાથી ભાઈ-બહેનના સ્નેહ-બંધનનું સુદ્રઢીકરણ, ભાઈનું દીર્ઘાયુ-આરોગ્ય, બહેનની સુખ-સમૃદ્ધિ, અને યમ-દોષ-નિવારણ.