Last updated: 14 June 2026
नंदी / बैल — कृषी देवता
बैल पोळा विधी (महाराष्ट्र — कृषी उत्सव)
Last updated: 14 June 2026
बैल पोळा = श्रावण अमावास्येला बैलांची पूजा. शेतकरी कुटुंबांसाठी महत्त्वाचा सण. बैलांना सजवणे, औक्षण, पुरणपोळी खाऊ घालणे. "बैल = शेतकर्याचा देव" — कृतज्ञता व्यक्त करणे.
Occasionश्रावण अमावास्या (ऑगस्ट)
Muhuratसकाळी — सूर्योदयानंतर
Puja Samagri (Items Required)
6 items
Puja Procedure — Steps (4 steps)
विस्तृत पूजा विधि देखने के लिए किसी भी चरण (Step) पर क्लिक करें
Step 1बैलांची सजावट
चरण 1 विधिसकाळी बैलांना तेल लावून स्नान घाला. शिंगे रंगवा (लाल, पिवळे). गळ्यात घुंगरू, फुलांच्या माळा. पाठीवर रंगीत झूल. नवीन दोर/वेसण बांधा.
Step 2औक्षण व पूजा
चरण 2 विधिबैलांच्या कपाळाला हळद-कुंकू लावा. तांदूळ-अक्षता वाहा. फुलं अर्पण. दिवा ओवाळा (औक्षण). "नंदीकेश्वराय नमः" म्हणा. बैलांची ओटी भरा.
Step 3पुरणपोळी खाऊ
चरण 3 विधिबैलांना पुरणपोळी, गूळ-खोबरे खाऊ घाला. गोडधोड पदार्थ. बैलांचे आभार माना — वर्षभर शेतात कष्ट केले. शेतकर्यांचा कृतज्ञता सोहळा.
Step 4मिरवणूक
चरण 4 विधिसजवलेल्या बैलांची गावातून मिरवणूक. ढोल-ताशे, वाजंत्री. "पोळा रे पोळा, बैलांचा सण!" घोषणा. गावातील सर्व शेतकरी सहभागी. सायंकाळी बैलांना शेतात नेणे.
Main Mantra
ॐ नंदीकेश्वराय नमः ।
बैल माझा रेडा, बैल माझा गाडा ।
शेतीचा आधार, शेतकर्याचा देव ।
Benefits of this Puja
बैलांप्रती कृतज्ञता, कृषी समृद्धी, गावकर्यांचे ऐक्य, पर्यावरण जागृती.
Important Notes
• बैल पोळा = ग्रामीण महाराष्ट्राचा आत्मा.
• शेतकरी या दिवशी बैलांना विश्रांती देतात.
• पुरणपोळी = बैलांचा खास प्रसाद.
• शहरात = मातीचे बैल बनवून पूजा.
• "तांदूळ पोळा" = बैल पोळ्याच्या आदल्या दिवशी.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बैल पोळा विधी (महाराष्ट्र — कृषी उत्सव) केव्हा केली जाते आणि शुभ मुहूर्त कोणता?
श्रावण अमावास्या (ऑगस्ट) — सकाळी — सूर्योदयानंतर
बैल पोळा विधी (महाराष्ट्र — कृषी उत्सव)साठी कोणती पूजा सामग्री लागते?
बैलांसाठी सजावट (घुंगरू, शिंगे रंगवणे, झूल), हळद-कुंकू, पुरणपोळी / गोड पदार्थ, गूळ-खोबरे, औक्षणाचे ताट (दिवा, हळद, कुंकू, अक्षता, फुलं), नवीन दोर / वेसण
बैल पोळा विधी (महाराष्ट्र — कृषी उत्सव)मध्ये कोणता मंत्र जपला जातो?
ॐ नंदीकेश्वराय नमः ।
बैल माझा रेडा, बैल माझा गाडा ।
शेतीचा आधार, शेतकर्याचा देव ।
बैल पोळा विधी (महाराष्ट्र — कृषी उत्सव) केल्याने कोणते लाभ मिळतात?
बैलांप्रती कृतज्ञता, कृषी समृद्धी, गावकर्यांचे ऐक्य, पर्यावरण जागृती.