Uttar Kand Verse 69
निसिचर निकर मरन बिधि नाना। रघुपति रावन समर बखाना ॥ रावन बध मंदोदरि सोका। राज बिभीषण देव असोका ॥ सीता रघुपति मिलन बहोरी। सुरन्ह कीन्ह अस्तुति कर जोरी ॥ पुनि पुष्पक चढ़ि कपिन्ह समेता। अवध चले प्रभु कृपा निकेता ॥ जेहि बिधि राम नगर निज आए। बायस बिसद चरित सब गाए ॥ कहेसि बहोरि राम अभिषैका। पुर बरनत नृपनीति अनेका ॥ कथा समस्त भुसुंड बखानी। जो मैं तुम्ह सन कही भवानी ॥ सुनि सब राम कथा खगनाहा। कहत बचन मन परम उछाहा ॥ सो. गयउ मोर संदेह सुनेउँ सकल रघुपति चरित। भयउ राम पद नेह तव प्रसाद बायस तिलक ॥ ६८(क) ॥ मोहि भयउ अति मोह प्रभु बंधन रन महुँ निरखि। चिदानंद संदोह राम बिकल कारन कवन। ६८(ख) ॥
nisicara nikara marana bidhi nānā| raghupati rāvana samara bakhānā || rāvana badha maṃdodari sokā| rāja bibhīṣaṇa deva asokā || sītā raghupati milana bahorī| suranha kīnha astuti kara jorī || puni puṣpaka caḍha़i kapinha sametā| avadha cale prabhu kṛpā niketā || jehi bidhi rāma nagara nija āe| bāyasa bisada carita saba gāe || kahesi bahori rāma abhiṣaikā| pura baranata nṛpanīti anekā || kathā samasta bhusuṃḍa bakhānī| jo maiṃ tumha sana kahī bhavānī || suni saba rāma kathā khaganāhā| kahata bacana mana parama uchāhā || so. gayau mora saṃdeha suneu~ sakala raghupati carita| bhayau rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka || 68(ka) || mohi bhayau ati moha prabhu baṃdhana rana mahu~ nirakhi| cidānaṃda saṃdoha rāma bikala kārana kavana| 68(kha) ||
nisicara nikara marana bidhi nana raghupati ravana samara bakhana ravana badha mamdodari soka raja bibhishana deva asoka sita raghupati milana bahori suranha kinha astuti kara jori puni pushpaka cadha़i kapinha sameta avadha cale prabhu kripa niketa jehi bidhi rama nagara nija ae bayasa bisada carita saba gae kahesi bahori rama abhishaika pura baranata nripaniti aneka katha samasta bhusumda bakhani jo maim tumha sana kahi bhavani suni saba rama katha khaganaha kahata bacana mana parama uchaha so. gayau mora samdeha suneu~ sakala raghupati carita bhayau rama pada neha tava prasada bayasa tilaka 68(ka) mohi bhayau ati moha prabhu bamdhana rana mahu~ nirakhi cidanamda samdoha rama bikala karana kavana 68(kha)
Bhushundi narrated the death of countless demons in many ways, the great battle between Ram and Ravan, Ravan's death, Mandodari's grief, the coronation of Vibhishan, and the joy of the gods. He then recounted Sita's reunion with Ram and the gods' folded-hand prayer of praise. The Lord, the abode of compassion, boarded the Pushpak chariot with the monkeys and returned to Ayodhya — all of this the crow-sage Bhushundi narrated in full. He further described Ram's coronation, the splendour of the city, and many principles of governance. Hearing all this, Garuda the king of birds felt supreme delight in his heart. In the doha: Garuda says his doubt is gone, having heard all of Ram's deeds, and by Bhushundi's grace love has arisen for Ram's feet. He then asks: O Lord, for what reason was Ram — who is the very mass of consciousness-bliss — distressed when bound by ropes in battle?
भुशुण्डि जी ने असंख्य राक्षसों के नाना प्रकार से मारे जाने तथा श्रीरघुपति और रावण के युद्ध का वर्णन किया। रावण के वध, मंदोदरी के शोक, विभीषण के राज्याभिषेक और देवताओं की प्रसन्नता की कथा कही। फिर सीताजी का श्रीरघुपति से पुनर्मिलन और देवगणों द्वारा हाथ जोड़कर की गई स्तुति का प्रसंग सुनाया। श्रीराम कृपा के धाम पुष्पक विमान पर चढ़कर वानरों सहित अयोध्या लौटे — इस सब का वर्णन वायस (काक) भुशुण्डि ने विस्तार से किया। इसके बाद राम-राज्याभिषेक, नगर का वर्णन और अनेक राजनीतियों का भी उल्लेख हुआ। यह सारी कथा सुनकर खगनाथ गरुड़ के मन में परम उत्साह जागा। दोहे में — गरुड़ कहते हैं: मेरा सन्देह दूर हो गया, सम्पूर्ण रघुपति-चरित सुन लिया; तुम्हारी कृपा से राम के चरणों में प्रेम हुआ। फिर गरुड़ पूछते हैं: हे प्रभु! युद्ध में रस्सियों से बँधे हुए चिदानन्द के समूह राम को किस कारण विकलता हुई?
This is verse 69 of 132 in Uttar Kand (उत्तरकाण्ड), from the section “Kakbhushundi and Garuda Meet” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.