Skip to content
Uttar Kand · Verse 64

Uttar Kand Verse 64

उत्तरकाण्ड · काकभुशुण्डि-गरुड़ मिलन
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
गयउ गरुड़ जहँ बसइ भुसुंडा। मति अकुंठ हरि भगति अखंडा ॥
देखि सैल प्रसन्न मन भयऊ। माया मोह सोच सब गयऊ ॥
करि तड़ाग मज्जन जलपाना। बट तर गयउ हृदयँ हरषाना ॥
बृद्ध बृद्ध बिहंग तहँ आए। सुनै राम के चरित सुहाए ॥
कथा अरंभ करै सोइ चाहा। तेही समय गयउ खगनाहा ॥
आवत देखि सकल खगराजा। हरषेउ बायस सहित समाजा ॥
अति आदर खगपति कर कीन्हा। स्वागत पूछि सुआसन दीन्हा ॥
करि पूजा समेत अनुरागा। मधुर बचन तब बोलेउ कागा ॥
दो.  नाथ कृतारथ भयउँ मैं तव दरसन खगराज।
आयसु देहु सो करौं अब प्रभु आयहु केहि काज ॥ ६३(क) ॥
सदा कृतारथ रूप तुम्ह कह मृदु बचन खगेस।
जेहि कै अस्तुति सादर निज मुख कीन्हि महेस ॥ ६३(ख) ॥
Roman (IAST)
gayau garuḍa़ jaha~ basai bhusuṃḍā| mati akuṃṭha hari bhagati akhaṃḍā ||
dekhi saila prasanna mana bhayaū| māyā moha soca saba gayaū ||
kari taḍa़āga majjana jalapānā| baṭa tara gayau hṛdaya~ haraṣānā ||
bṛddha bṛddha bihaṃga taha~ āe| sunai rāma ke carita suhāe ||
kathā araṃbha karai soi cāhā| tehī samaya gayau khaganāhā ||
āvata dekhi sakala khagarājā| haraṣeu bāyasa sahita samājā ||
ati ādara khagapati kara kīnhā| svāgata pūchi suāsana dīnhā ||
kari pūjā sameta anurāgā| madhura bacana taba boleu kāgā ||
do.  nātha kṛtāratha bhayau~ maiṃ tava darasana khagarāja|
āyasu dehu so karauṃ aba prabhu āyahu kehi kāja || 63(ka) ||
sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa|
jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa || 63(kha) ||
Simple transliteration
gayau garuda़ jaha~ basai bhusumda mati akumtha hari bhagati akhamda 
dekhi saila prasanna mana bhayau maya moha soca saba gayau 
kari tada़aga majjana jalapana bata tara gayau hridaya~ harashana 
briddha briddha bihamga taha~ ae sunai rama ke carita suhae 
katha arambha karai soi caha tehi samaya gayau khaganaha 
avata dekhi sakala khagaraja harasheu bayasa sahita samaja 
ati adara khagapati kara kinha svagata puchi suasana dinha 
kari puja sameta anuraga madhura bacana taba boleu kaga 
do.  natha kritaratha bhayau~ maim tava darasana khagaraja
ayasu dehu so karaum aba prabhu ayahu kehi kaja  63(ka) 
sada kritaratha rupa tumha kaha mridu bacana khagesa
jehi kai astuti sadara nija mukha kinhi mahesa  63(kha) 
Meaning (English)

Garuda arrived at the place where Kakbhushundi dwelt — his intellect unwavering, his devotion to Hari unbroken. The very sight of the mountain gladdened Garuda's heart and dispelled all his delusion, doubt, and sorrow. He bathed in the lake and drank its waters, then came joyfully to the banyan tree where many elder birds had gathered to hear Rama's beautiful story. Kakbhushundi was on the verge of beginning the discourse when the king of birds arrived. The crow-sage and all the assembled birds rejoiced at seeing Garuda; Kakbhushundi honoured him greatly, inquired after his welfare, gave him a fine seat, and after worshipping him with deep love, spoke in sweet words. In the paired dohas: Kakbhushundi says, 'O king of birds, I am fulfilled by your sight — command me, what shall I do, and why have you come?' Garuda responds with equal humility: 'You are always of fulfilled nature — the very one whom Mahesh himself praised with reverence.'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

गरुड़ वहाँ पहुँचे जहाँ तीव्र बुद्धि और अखंड हरि-भक्ति वाले काकभुशुण्डि निवास करते थे। उस पर्वत को देखते ही गरुड़ का मन प्रसन्न हो गया, माया, मोह और सोच सब चले गए। उन्होंने सरोवर में स्नान और जलपान किया, फिर प्रसन्न-चित्त होकर वटवृक्ष के नीचे आए — जहाँ बहुत से वृद्ध पक्षी आकर राम के सुंदर चरित सुन रहे थे और काकभुशुण्डि कथा आरंभ करने ही वाले थे कि उसी समय खगनाथ गरुड़ पहुँच गए। सभी पक्षी-समाज के साथ काकभुशुण्डि अत्यंत हर्षित हुए; उन्होंने गरुड़ का बड़ा आदर किया, स्वागत-प्रश्न पूछकर सुंदर आसन दिया और प्रेमपूर्वक पूजा करके मधुर वाणी में बोले। दोहे में काकभुशुण्डि कहते हैं — हे खगराज! आपके दर्शन से मैं कृतार्थ हो गया; आज्ञा दें, मैं क्या करूँ? और फिर विनम्रता से कहते हैं — आप तो सदा ही कृतार्थ-स्वरूप हैं, जिनकी स्तुति स्वयं महेश ने आदरपूर्वक की है।

About this verse

This is verse 64 of 132 in Uttar Kand (उत्तरकाण्ड), from the section “Kakbhushundi and Garuda Meet” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Uttar Kand Verse 64: gayau garuda़ jaha~ basai bhusumda mati — Meaning | VedKosh