Skip to content
Uttar Kand · Verse 6

Uttar Kand Verse 6

उत्तरकाण्ड · हनुमान-समाचार एवं भरत-मिलन
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
आए भरत संग सब लोगा। कृस तन श्रीरघुबीर बियोगा ॥
बामदेव बसिष्ठ मुनिनायक। देखे प्रभु महि धरि धनु सायक ॥
धाइ धरे गुर चरन सरोरुह। अनुज सहित अति पुलक तनोरुह ॥
भेंटि कुसल बूझी मुनिराया। हमरें कुसल तुम्हारिहिं दाया ॥
सकल द्विजन्ह मिलि नायउ माथा। धर्म धुरंधर रघुकुलनाथा ॥
गहे भरत पुनि प्रभु पद पंकज। नमत जिन्हहि सुर मुनि संकर अज ॥
परे भूमि नहिं उठत उठाए। बर करि कृपासिंधु उर लाए ॥
स्यामल गात रोम भए ठाढ़े। नव राजीव नयन जल बाढ़े ॥
छं.  राजीव लोचन स्त्रवत जल तन ललित पुलकावलि बनी।
अति प्रेम हृदयँ लगाइ अनुजहि मिले प्रभु त्रिभुअन धनी ॥
प्रभु मिलत अनुजहि सोह मो पहिं जाति नहिं उपमा कही।
जनु प्रेम अरु सिंगार तनु धरि मिले बर सुषमा लही ॥ १ ॥
बूझत कृपानिधि कुसल भरतहि बचन बेगि न आवई।
सुनु सिवा सो सुख बचन मन ते भिन्न जान जो पावई ॥
अब कुसल कौसलनाथ आरत जानि जन दरसन दियो।
बूड़त बिरह बारीस कृपानिधान मोहि कर गहि लियो ॥ २ ॥
दो.  पुनि प्रभु हरषि सत्रुहन भेंटे हृदयँ लगाइ।
लछिमन भरत मिले तब परम प्रेम दोउ भाइ ॥ ५ ॥
Roman (IAST)
āe bharata saṃga saba logā| kṛsa tana śrīraghubīra biyogā ||
bāmadeva basiṣṭha munināyaka| dekhe prabhu mahi dhari dhanu sāyaka ||
dhāi dhare gura carana saroruha| anuja sahita ati pulaka tanoruha ||
bheṃṭi kusala būjhī munirāyā| hamareṃ kusala tumhārihiṃ dāyā ||
sakala dvijanha mili nāyau māthā| dharma dhuraṃdhara raghukulanāthā ||
gahe bharata puni prabhu pada paṃkaja| namata jinhahi sura muni saṃkara aja ||
pare bhūmi nahiṃ uṭhata uṭhāe| bara kari kṛpāsiṃdhu ura lāe ||
syāmala gāta roma bhae ṭhāḍha़e| nava rājīva nayana jala bāḍha़e ||
chaṃ.  rājīva locana stravata jala tana lalita pulakāvali banī|
ati prema hṛdaya~ lagāi anujahi mile prabhu tribhuana dhanī ||
prabhu milata anujahi soha mo pahiṃ jāti nahiṃ upamā kahī|
janu prema aru siṃgāra tanu dhari mile bara suṣamā lahī || 1 ||
būjhata kṛpānidhi kusala bharatahi bacana begi na āvaī|
sunu sivā so sukha bacana mana te bhinna jāna jo pāvaī ||
aba kusala kausalanātha ārata jāni jana darasana diyo|
būḍa़ta biraha bārīsa kṛpānidhāna mohi kara gahi liyo || 2 ||
do.  puni prabhu haraṣi satruhana bheṃṭe hṛdaya~ lagāi|
lachimana bharata mile taba parama prema dou bhāi || 5 ||
Simple transliteration
ae bharata samga saba loga krisa tana shriraghubira biyoga 
bamadeva basishtha muninayaka dekhe prabhu mahi dhari dhanu sayaka 
dhai dhare gura carana saroruha anuja sahita ati pulaka tanoruha 
bhemti kusala bujhi muniraya hamarem kusala tumharihim daya 
sakala dvijanha mili nayau matha dharma dhuramdhara raghukulanatha 
gahe bharata puni prabhu pada pamkaja namata jinhahi sura muni samkara aja 
pare bhumi nahim uthata uthae bara kari kripasimdhu ura lae 
syamala gata roma bhae thadha़e nava rajiva nayana jala badha़e 
cham.  rajiva locana stravata jala tana lalita pulakavali bani
ati prema hridaya~ lagai anujahi mile prabhu tribhuana dhani 
prabhu milata anujahi soha mo pahim jati nahim upama kahi
janu prema aru simgara tanu dhari mile bara sushama lahi  1 
bujhata kripanidhi kusala bharatahi bacana begi na avai
sunu siva so sukha bacana mana te bhinna jana jo pavai 
aba kusala kausalanatha arata jani jana darasana diyo
buda़ta biraha barisa kripanidhana mohi kara gahi liyo  2 
do.  puni prabhu harashi satruhana bhemte hridaya~ lagai
lachimana bharata mile taba parama prema dou bhai  5 
Meaning (English)

All the citizens who come with Bharat are thin from the grief of Ram's separation. The sage-leaders Vamadeva and Vashishtha see Ram standing on the ground, his bow and arrows set aside. Ram, together with Lakshman, rushes and clasps the guru's lotus-feet; when asked about their well-being he says it is only by the guru's grace that they are safe. He then bows to all the brahmins. Bharat falls at Ram's feet — those same feet that gods, sages, Shiva, and Brahma revere — and lies on the ground unable to rise; Ram the ocean of compassion lifts him and holds him to his heart. Both their bodies thrill, tears flow from their lotus-like eyes, and their embrace seems as though Love and Devotion had taken bodily form. When Ram asks after Bharat's welfare, words fail Bharat; he manages only to say that he is well now that the gracious Lord has appeared and has pulled him out of the ocean of separation. Ram then joyfully embraces Shatrughna, and the two brothers Lakshman and Bharat meet each other with boundless love.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

भरत जी के साथ नगर के सभी लोग आए — उनके शरीर राम-वियोग से कृश थे। वामदेव और वशिष्ठ जैसे मुनिनायकों ने देखा कि प्रभु भूमि पर धनुष-बाण रखकर खड़े हैं। राम ने अनुज लक्ष्मण सहित दौड़कर गुरु के चरण-कमलों को पकड़ लिया, उनसे कुशल पूछी और कहा — 'आपकी ही दया से हम कुशल हैं।' तत्पश्चात् सभी ब्राह्मणों को माथा नमाया। फिर भरत जी ने वे पाद-पंकज पकड़ लिए जिन्हें देव, मुनि और शंकर-ब्रह्मा भी नमन करते हैं। वे भूमि पर गिर पड़े और उठाने पर भी नहीं उठे तब कृपासिंधु ने उन्हें उठाकर हृदय से लगा लिया। दोनों के श्यामल और गौर गात रोमांचित हो गए, कमल-नयनों से अश्रु बह चले। प्रभु ने अनुज को भी हृदय से लगाया — यह मिलन प्रेम और श्रृंगार का मूर्तिमान समागम जैसा था। भरत जी से कुशल पूछते समय उनके मुख से वचन नहीं निकले; उन्होंने कहा — 'अब कुशल है, कृपानिधान ने दर्शन देकर, विरह-सागर में डूबते मुझे हाथ पकड़कर निकाल लिया।' तत्पश्चात् प्रभु ने शत्रुघ्न को हृदय से लगाया और लक्ष्मण-भरत का परम-प्रेम भरा मिलन हुआ।

About this verse

This is verse 6 of 132 in Uttar Kand (उत्तरकाण्ड), from the section “Hanuman's News & the Bharat-Milap” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Uttar Kand Verse 6: ae bharata samga saba loga krisa — Meaning | VedKosh