Uttar Kand Verse 45
एहि तन कर फल बिषय न भाई। स्वर्गउ स्वल्प अंत दुखदाई ॥ नर तनु पाइ बिषयँ मन देहीं। पलटि सुधा ते सठ बिष लेहीं ॥ ताहि कबहुँ भल कहइ न कोई। गुंजा ग्रहइ परस मनि खोई ॥ आकर चारि लच्छ चौरासी। जोनि भ्रमत यह जिव अबिनासी ॥ फिरत सदा माया कर प्रेरा। काल कर्म सुभाव गुन घेरा ॥ कबहुँक करि करुना नर देही। देत ईस बिनु हेतु सनेही ॥ नर तनु भव बारिधि कहुँ बेरो। सन्मुख मरुत अनुग्रह मेरो ॥ करनधार सदगुर दृढ़ नावा। दुर्लभ साज सुलभ करि पावा ॥ दो. जो न तरै भव सागर नर समाज अस पाइ। सो कृत निंदक मंदमति आत्माहन गति जाइ ॥ ४४ ॥
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī| svargau svalpa aṃta dukhadāī || nara tanu pāi biṣaya~ mana dehīṃ| palaṭi sudhā te saṭha biṣa lehīṃ || tāhi kabahu~ bhala kahai na koī| guṃjā grahai parasa mani khoī || ākara cāri laccha caurāsī| joni bhramata yaha jiva abināsī || phirata sadā māyā kara prerā| kāla karma subhāva guna gherā || kabahu~ka kari karunā nara dehī| deta īsa binu hetu sanehī || nara tanu bhava bāridhi kahu~ bero| sanmukha maruta anugraha mero || karanadhāra sadagura dṛḍha़ nāvā| durlabha sāja sulabha kari pāvā || do. jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi| so kṛta niṃdaka maṃdamati ātmāhana gati jāi || 44 ||
ehi tana kara phala bishaya na bhai svargau svalpa amta dukhadai nara tanu pai bishaya~ mana dehim palati sudha te satha bisha lehim tahi kabahu~ bhala kahai na koi gumja grahai parasa mani khoi akara cari laccha caurasi joni bhramata yaha jiva abinasi phirata sada maya kara prera kala karma subhava guna ghera kabahu~ka kari karuna nara dehi deta isa binu hetu sanehi nara tanu bhava baridhi kahu~ bero sanmukha maruta anugraha mero karanadhara sadagura dridha़ nava durlabha saja sulabha kari pava do. jo na tarai bhava sagara nara samaja asa pai so krita nimdaka mamdamati atmahana gati jai 44
Ram declares that the purpose of the human body is not sense-pleasure; even heaven is brief and ends in sorrow. Those who waste this rare birth on worldly enjoyment are fools who discard nectar for poison. The eternal soul has wandered through eighty-four lakh births driven by Maya, time, karma, and the three gunas. Occasionally, out of causeless compassion, God grants the human body — a raft on the ocean of existence, with His own grace as a favourable wind and the true Guru as a steadfast helmsman. The doha concludes: one who fails to cross the ocean of birth-and-death despite receiving such a matchless opportunity is ungrateful, foolish, and destroys himself.
श्रीराम कहते हैं — हे भाई, इस मनुष्य-शरीर का फल विषय-भोग नहीं है; स्वर्ग भी थोड़े समय का है और अंत में दुःख देने वाला है। जो मनुष्य-तन पाकर विषयों में मन लगाते हैं, वे अमृत छोड़कर विष ग्रहण करते हैं — वे सच्चे मूर्ख हैं। यह जीव अजर-अमर है किंतु चार प्रकार की योनियों में चौरासी लाख जन्म भटकता रहता है, माया, काल, कर्म और गुणों के वश होकर। कभी-कभी ईश्वर कृपा करके बिना किसी कारण यह दुर्लभ मनुष्य-तन देते हैं; यह भवसागर पार करने की नाव है, मेरी कृपा अनुकूल वायु है और सद्गुरु दृढ़ नाविक हैं। दोहा: ऐसा दुर्लभ साधन-संयोग पाकर भी जो मनुष्य भवसागर नहीं पार करता, वह कृतघ्न, मंदबुद्धि और आत्मघाती गति को प्राप्त होता है।
This is verse 45 of 132 in Uttar Kand (उत्तरकाण्ड), from the section “The Wise and the Unwise: Ram's Discourse” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.