Skip to content
Lanka Kand · Verse 82

Lanka Kand Verse 82

लंकाकाण्ड · कुंभकर्ण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
उमा करत रघुपति नरलीला। खेलत गरुड़ जिमि अहिगन मीला ॥
भृकुटि भंग जो कालहि खाई। ताहि कि सोहइ ऐसि लराई ॥
जग पावनि कीरति बिस्तरिहहिं। गाइ गाइ भवनिधि नर तरिहहिं ॥
मुरुछा गइ मारुतसुत जागा। सुग्रीवहि तब खोजन लागा ॥
सुग्रीवहु कै मुरुछा बीती। निबुक गयउ तेहि मृतक प्रतीती ॥
काटेसि दसन नासिका काना। गरजि अकास चलउ तेहिं जाना ॥
गहेउ चरन गहि भूमि पछारा। अति लाघवँ उठि पुनि तेहि मारा ॥
पुनि आयसु प्रभु पहिं बलवाना। जयति जयति जय कृपानिधाना ॥
नाक कान काटे जियँ जानी। फिरा क्रोध करि भइ मन ग्लानी ॥
सहज भीम पुनि बिनु श्रुति नासा। देखत कपि दल उपजी त्रासा ॥
दो.  जय जय जय रघुबंस मनि धाए कपि दै हूह।
एकहि बार तासु पर छाड़ेन्हि गिरि तरु जूह ॥ ६६ ॥
Roman (IAST)
umā karata raghupati naralīlā| khelata garuḍa़ jimi ahigana mīlā ||
bhṛkuṭi bhaṃga jo kālahi khāī| tāhi ki sohai aisi larāī ||
jaga pāvani kīrati bistarihahiṃ| gāi gāi bhavanidhi nara tarihahiṃ ||
muruchā gai mārutasuta jāgā| sugrīvahi taba khojana lāgā ||
sugrīvahu kai muruchā bītī| nibuka gayau tehi mṛtaka pratītī ||
kāṭesi dasana nāsikā kānā| garaji akāsa calau tehiṃ jānā ||
gaheu carana gahi bhūmi pachārā| ati lāghava~ uṭhi puni tehi mārā ||
puni āyasu prabhu pahiṃ balavānā| jayati jayati jaya kṛpānidhānā ||
nāka kāna kāṭe jiya~ jānī| phirā krodha kari bhai mana glānī ||
sahaja bhīma puni binu śruti nāsā| dekhata kapi dala upajī trāsā ||
do.  jaya jaya jaya raghubaṃsa mani dhāe kapi dai hūha|
ekahi bāra tāsu para chāḍa़enhi giri taru jūha || 66 ||
Simple transliteration
uma karata raghupati naralila khelata garuda़ jimi ahigana mila 
bhrikuti bhamga jo kalahi khai tahi ki sohai aisi larai 
jaga pavani kirati bistarihahim gai gai bhavanidhi nara tarihahim 
murucha gai marutasuta jaga sugrivahi taba khojana laga 
sugrivahu kai murucha biti nibuka gayau tehi mritaka pratiti 
katesi dasana nasika kana garaji akasa calau tehim jana 
gaheu carana gahi bhumi pachara ati laghava~ uthi puni tehi mara 
puni ayasu prabhu pahim balavana jayati jayati jaya kripanidhana 
naka kana kate jiya~ jani phira krodha kari bhai mana glani 
sahaja bhima puni binu shruti nasa dekhata kapi dala upaji trasa 
do.  jaya jaya jaya raghubamsa mani dhae kapi dai huha
ekahi bara tasu para chada़enhi giri taru juha  66 
Meaning (English)

Shiva explains to Parvati that the Raghupati is enacting a human play, as an eagle sporting among serpents; the one who can devour Time with a frown of his brow — what does such a battle look like for him? Yet this divine sport will spread purifying fame across the world, and by singing it men will cross the ocean of existence. Meanwhile Hanuman regained consciousness and searched for Sugriv; Sugriv also recovered and bit off Kumbhakarna's nose and ears. Kumbhakarna raged, roared into the sky, and released Sugriv, who seized his feet, threw him down, and struck him again before returning to Ram with cries of victory. The sight of Kumbhakarna disfigured without nose or ears terrified the monkey ranks, yet chanting the glory of the Raghuvamsha's jewel they launched a combined volley of mountains and trees upon him.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

शिवजी पार्वती को कहते हैं — हे उमा, रघुपति नर-लीला करते हैं, जैसे गरुड़ साँपों के बीच खेलता है। जो भृकुटि-भंग से काल को भी खा जाते हैं, उन्हें ऐसी लड़ाई क्या शोभा देती है? — किंतु यह लीला जगत को पावन करने वाली कीर्ति फैलाएगी और इसे गाते-गाते मनुष्य भवसागर पार करेंगे। इसी बीच हनुमान की मूर्छा टूटी और उन्होंने सुग्रीव को खोजा; सुग्रीव को भी होश आया और उन्होंने कुंभकर्ण की नाक-कान काट डाले। कुंभकर्ण क्रोधित होकर आकाश में गर्जा और सुग्रीव को छोड़ दिया; सुग्रीव ने पैर पकड़कर उसे पटक दिया और फिर शीघ्र उठकर मारा। तब वे प्रभु के पास लौट आए और जय-जयकार बोली। बिना नाक-कान के कुंभकर्ण का भयानक रूप देखकर वानर-दल में भय छा गया, फिर भी राम की जय बोलते हुए उन पर एक साथ वृक्ष और पर्वतों की वृष्टि कर दी।

About this verse

This is verse 82 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “The Slaying of Kumbhakarna” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 82: uma karata raghupati naralila khelata — Meaning | VedKosh