Skip to content
Lanka Kand · Verse 81

Lanka Kand Verse 81

लंकाकाण्ड · कुंभकर्ण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
बंधु बचन सुनि चला बिभीषन। आयउ जहँ त्रैलोक बिभूषन ॥
नाथ भूधराकार सरीरा। कुंभकरन आवत रनधीरा ॥
एतना कपिन्ह सुना जब काना। किलकिलाइ धाए बलवाना ॥
लिए उठाइ बिटप अरु भूधर। कटकटाइ डारहिं ता ऊपर ॥
कोटि कोटि गिरि सिखर प्रहारा। करहिं भालु कपि एक एक बारा ॥
मुर् यो न मन तनु टर् यो न टार् यो। जिमि गज अर्क फलनि को मार्यो ॥
तब मारुतसुत मुठिका हन्यो। पर् यो धरनि ब्याकुल सिर धुन्यो ॥
पुनि उठि तेहिं मारेउ हनुमंता। घुर्मित भूतल परेउ तुरंता ॥
पुनि नल नीलहि अवनि पछारेसि। जहँ तहँ पटकि पटकि भट डारेसि ॥
चली बलीमुख सेन पराई। अति भय त्रसित न कोउ समुहाई ॥
दो.  अंगदादि कपि मुरुछित करि समेत सुग्रीव।
काँख दाबि कपिराज कहुँ चला अमित बल सींव ॥ ६५ ॥
Roman (IAST)
baṃdhu bacana suni calā bibhīṣana| āyau jaha~ trailoka bibhūṣana ||
nātha bhūdharākāra sarīrā| kuṃbhakarana āvata ranadhīrā ||
etanā kapinha sunā jaba kānā| kilakilāi dhāe balavānā ||
lie uṭhāi biṭapa aru bhūdhara| kaṭakaṭāi ḍārahiṃ tā ūpara ||
koṭi koṭi giri sikhara prahārā| karahiṃ bhālu kapi eka eka bārā ||
mur yo na mana tanu ṭar yo na ṭār yo| jimi gaja arka phalani ko māryo ||
taba mārutasuta muṭhikā hanyo| par yo dharani byākula sira dhunyo ||
puni uṭhi tehiṃ māreu hanumaṃtā| ghurmita bhūtala pareu turaṃtā ||
puni nala nīlahi avani pachāresi| jaha~ taha~ paṭaki paṭaki bhaṭa ḍāresi ||
calī balīmukha sena parāī| ati bhaya trasita na kou samuhāī ||
do.  aṃgadādi kapi muruchita kari sameta sugrīva|
kā~kha dābi kapirāja kahu~ calā amita bala sīṃva || 65 ||
Simple transliteration
bamdhu bacana suni cala bibhishana ayau jaha~ trailoka bibhushana 
natha bhudharakara sarira kumbhakarana avata ranadhira 
etana kapinha suna jaba kana kilakilai dhae balavana 
lie uthai bitapa aru bhudhara katakatai darahim ta upara 
koti koti giri sikhara prahara karahim bhalu kapi eka eka bara 
mur yo na mana tanu tar yo na tar yo jimi gaja arka phalani ko maryo 
taba marutasuta muthika hanyo par yo dharani byakula sira dhunyo 
puni uthi tehim mareu hanumamta ghurmita bhutala pareu turamta 
puni nala nilahi avani pacharesi jaha~ taha~ pataki pataki bhata daresi 
cali balimukha sena parai ati bhaya trasita na kou samuhai 
do.  amgadadi kapi muruchita kari sameta sugriva
ka~kha dabi kapiraja kahu~ cala amita bala simva  65 
Meaning (English)

After hearing his brother's words, Vibhishan returned to Ram, the jewel of the three worlds, and reported that the mighty Kumbhakarna, immense as a mountain, was approaching for battle. The moment the vanaras heard this they charged forward with battle-cries, hurling up trees and boulders, but crores of mountain-peak blows left his mind and body unmoved, as when a tusker is struck by the fruit of the madar plant. Hanuman struck him with his fist and felled him momentarily, but Kumbhakarna rose and in turn struck Hanuman to the ground; he then hurled Nal and Nil down and scattered warriors in every direction, causing the monkey host to flee in great fear. Rendering even Angad and Sugriv unconscious, he clamped Sugriv under his arm and marched off, a figure of limitless might.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

विभीषण भ्राता के वचन सुनकर लौट आए और तीनों लोकों के भूषण स्वरूप राम के पास पहुँचकर बोले — हे नाथ, पर्वत के समान विशाल शरीरधारी रणधीर कुंभकर्ण आ रहा है। यह सुनते ही वानरों ने किलकारी लगाई और वृक्ष व पर्वत उठाकर उस पर फेंकने लगे; करोड़ों पर्वत-शिखरों के प्रहार से भी उसके मन और शरीर पर कोई असर नहीं हुआ, जैसे हाथी को आक-फल की मार लगे। तब हनुमान ने एक मुट्ठी का प्रहार किया जिससे कुंभकर्ण चक्कर खाकर धरती पर गिर पड़ा; फिर उठकर उसने हनुमान को मारा तो वे भी भूमि पर जा गिरे। उसने नल-नील को पटक दिया और योद्धाओं को जहाँ-तहाँ पटक-पटक कर फेंकता रहा; वानर-सेना डरकर भाग खड़ी हुई। अंगद आदि कपियों और सुग्रीव तक को मूर्छित करके उसने सुग्रीव को अपनी काँख में दाबकर ले चला।

About this verse

This is verse 81 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “The Slaying of Kumbhakarna” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 81: bamdhu bacana suni cala bibhishana ayau — Meaning | VedKosh