Skip to content
Lanka Kand · Verse 68

Lanka Kand Verse 68

लंकाकाण्ड · लक्ष्मण-शक्ति एवं संजीवनी
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
छतज नयन उर बाहु बिसाला। हिमगिरि निभ तनु कछु एक लाला ॥
इहाँ दसानन सुभट पठाए। नाना अस्त्र सस्त्र गहि धाए ॥
भूधर नख बिटपायुध धारी। धाए कपि जय राम पुकारी ॥
भिरे सकल जोरिहि सन जोरी। इत उत जय इच्छा नहिं थोरी ॥
मुठिकन्ह लातन्ह दातन्ह काटहिं। कपि जयसील मारि पुनि डाटहिं ॥
मारु मारु धरु धरु धरु मारू। सीस तोरि गहि भुजा उपारू ॥
असि रव पूरि रही नव खंडा। धावहिं जहँ तहँ रुंड प्रचंडा ॥
देखहिं कौतुक नभ सुर बृंदा। कबहुँक बिसमय कबहुँ अनंदा ॥
दो.  रुधिर गाड़ भरि भरि जम्यो ऊपर धूरि उड़ाइ।
जनु अँगार रासिन्ह पर मृतक धूम रह्यो छाइ ॥ ५३ ॥
Roman (IAST)
chataja nayana ura bāhu bisālā| himagiri nibha tanu kachu eka lālā ||
ihā~ dasānana subhaṭa paṭhāe| nānā astra sastra gahi dhāe ||
bhūdhara nakha biṭapāyudha dhārī| dhāe kapi jaya rāma pukārī ||
bhire sakala jorihi sana jorī| ita uta jaya icchā nahiṃ thorī ||
muṭhikanha lātanha dātanha kāṭahiṃ| kapi jayasīla māri puni ḍāṭahiṃ ||
māru māru dharu dharu dharu mārū| sīsa tori gahi bhujā upārū ||
asi rava pūri rahī nava khaṃḍā| dhāvahiṃ jaha~ taha~ ruṃḍa pracaṃḍā ||
dekhahiṃ kautuka nabha sura bṛṃdā| kabahu~ka bisamaya kabahu~ anaṃdā ||
do.  rudhira gāḍa़ bhari bhari jamyo ūpara dhūri uḍa़āi|
janu a~gāra rāsinha para mṛtaka dhūma rahyo chāi || 53 ||
Simple transliteration
chataja nayana ura bahu bisala himagiri nibha tanu kachu eka lala 
iha~ dasanana subhata pathae nana astra sastra gahi dhae 
bhudhara nakha bitapayudha dhari dhae kapi jaya rama pukari 
bhire sakala jorihi sana jori ita uta jaya iccha nahim thori 
muthikanha latanha datanha katahim kapi jayasila mari puni datahim 
maru maru dharu dharu dharu maru sisa tori gahi bhuja uparu 
asi rava puri rahi nava khamda dhavahim jaha~ taha~ rumda pracamda 
dekhahim kautuka nabha sura brimda kabahu~ka bisamaya kabahu~ anamda 
do.  rudhira gada़ bhari bhari jamyo upara dhuri uda़ai
janu a~gara rasinha para mritaka dhuma rahyo chai  53 
Meaning (English)

Lakshman stood splendid — wide-chested and broad-armed, his body as fair as the Himalayas with a faint reddish glow. Ravan dispatched his elite warriors armed with various weapons; the monkeys charged with mountains, claws and tree-trunks as weapons, crying victory to Ram. Both sides clashed warrior against warrior, each burning with the desire to win; monkeys struck with fists, kicks and bites, felling foes and then roaring in challenge. The battle-cry 'strike, seize, crush the skull, tear the arm' resounded across all nine regions as headless trunks ran wildly. The gods watched from the sky in alternating wonder and delight. Blood and mud congealed thick upon the ground, dust swirled above — the whole scene resembling smoke spreading over heaps of embers.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

लक्ष्मण के नेत्र तेज से भरे हुए थे, उनकी छाती और भुजाएँ विशाल थीं, शरीर हिमालय के समान गौर था और थोड़ा-सा लाल आभा भी थी। उधर रावण ने अपने श्रेष्ठ योद्धा भेजे जो अनेक अस्त्र-शस्त्र लेकर दौड़े; इधर वानर पर्वत, नख और वृक्षों को आयुध बनाकर 'जय राम' पुकारते हुए दौड़े। दोनों पक्ष आपस में जोड़ी-से-जोड़ी भिड़ गए, इधर-उधर जय की इच्छा किसी को भी कम न थी। मुक्के, लात और दाँतों से काटते हुए वानर विजयशील होकर मारते और फिर ललकारते थे। 'मारो-मारो, पकड़ो-पकड़ो, सिर तोड़ो, भुजा उखाड़ो' — ऐसी आवाज़ें नवों खण्डों में गूँज उठीं और धड़ जहाँ-तहाँ दौड़ने लगे। आकाश में देव-समूह यह कौतुक देख रहे थे — कभी विस्मित होते, कभी आनन्दित। रक्त और कीचड़ भर-भर कर जम गया और ऊपर धूल उड़ रही थी — जैसे अंगारों की राशियों पर मृत-देह का धुआँ छाया हो।

About this verse

This is verse 68 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “Lakshman's Shakti & the Sanjivani” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 68: chataja nayana ura bahu bisala himagiri — Meaning | VedKosh