Skip to content
Lanka Kand · Verse 64

Lanka Kand Verse 64

लंकाकाण्ड · लक्ष्मण-शक्ति एवं संजीवनी
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
परिहरि बयरु देहु बैदेही। भजहु कृपानिधि परम सनेही ॥
ताके बचन बान सम लागे। करिआ मुह करि जाहि अभागे ॥
बूढ़ भएसि न त मरतेउँ तोही। अब जनि नयन देखावसि मोही ॥
तेहि अपने मन अस अनुमाना। बध्यो चहत एहि कृपानिधाना ॥
सो उठि गयउ कहत दुर्बादा। तब सकोप बोलेउ घननादा ॥
कौतुक प्रात देखिअहु मोरा। करिहउँ बहुत कहौं का थोरा ॥
सुनि सुत बचन भरोसा आवा। प्रीति समेत अंक बैठावा ॥
करत बिचार भयउ भिनुसारा। लागे कपि पुनि चहूँ दुआरा ॥
कोऽपि कपिन्ह दुर्घट गढ़ु घेरा। नगर कोलाहलु भयउ घनेरा ॥
बिबिधायुध धर निसिचर धाए। गढ़ ते पर्बत सिखर ढहाए ॥
छं.  ढाहे महीधर सिखर कोटिन्ह बिबिध बिधि गोला चले।
घहरात जिमि पबिपात गर्जत जनु प्रलय के बादले ॥
मर्कट बिकट भट जुटत कटत न लटत तन जर्जर भए।
गहि सैल तेहि गढ़ पर चलावहिं जहँ सो तहँ निसिचर हए ॥
दो.  मेघनाद सुनि श्रवन अस गढ़ु पुनि छेंका आइ।
उतर्यो बीर दुर्ग तें सन्मुख चल्यो बजाइ ॥ ४९ ॥
Roman (IAST)
parihari bayaru dehu baidehī| bhajahu kṛpānidhi parama sanehī ||
tāke bacana bāna sama lāge| kariā muha kari jāhi abhāge ||
būḍha़ bhaesi na ta marateu~ tohī| aba jani nayana dekhāvasi mohī ||
tehi apane mana asa anumānā| badhyo cahata ehi kṛpānidhānā ||
so uṭhi gayau kahata durbādā| taba sakopa boleu ghananādā ||
kautuka prāta dekhiahu morā| karihau~ bahuta kahauṃ kā thorā ||
suni suta bacana bharosā āvā| prīti sameta aṃka baiṭhāvā ||
karata bicāra bhayau bhinusārā| lāge kapi puni cahū~ duārā ||
ko'pi kapinha durghaṭa gaḍha़u gherā| nagara kolāhalu bhayau ghanerā ||
bibidhāyudha dhara nisicara dhāe| gaḍha़ te parbata sikhara ḍhahāe ||
chaṃ.  ḍhāhe mahīdhara sikhara koṭinha bibidha bidhi golā cale|
ghaharāta jimi pabipāta garjata janu pralaya ke bādale ||
markaṭa bikaṭa bhaṭa juṭata kaṭata na laṭata tana jarjara bhae|
gahi saila tehi gaḍha़ para calāvahiṃ jaha~ so taha~ nisicara hae ||
do.  meghanāda suni śravana asa gaḍha़u puni cheṃkā āi|
utaryo bīra durga teṃ sanmukha calyo bajāi || 49 ||
Simple transliteration
parihari bayaru dehu baidehi bhajahu kripanidhi parama sanehi 
take bacana bana sama lage karia muha kari jahi abhage 
budha़ bhaesi na ta marateu~ tohi aba jani nayana dekhavasi mohi 
tehi apane mana asa anumana badhyo cahata ehi kripanidhana 
so uthi gayau kahata durbada taba sakopa boleu ghananada 
kautuka prata dekhiahu mora karihau~ bahuta kahaum ka thora 
suni suta bacana bharosa ava priti sameta amka baithava 
karata bicara bhayau bhinusara lage kapi puni cahu~ duara 
ko'pi kapinha durghata gadha़u ghera nagara kolahalu bhayau ghanera 
bibidhayudha dhara nisicara dhae gadha़ te parbata sikhara dhahae 
cham.  dhahe mahidhara sikhara kotinha bibidha bidhi gola cale
ghaharata jimi pabipata garjata janu pralaya ke badale 
markata bikata bhata jutata katata na latata tana jarjara bhae
gahi saila tehi gadha़ para calavahim jaha~ so taha~ nisicara hae 
do.  meghanada suni shravana asa gadha़u puni chemka ai
utaryo bira durga tem sanmukha calyo bajai  49 
Meaning (English)

Vibhishan urged Ravan to abandon enmity, return Sita (Vaidehi), and worship the merciful Ram — but his words pierced Ravan like arrows, who called him a dark-faced wretch and threatened to kill him had he not been old. Vibhishan perceived the danger, rose, and departed with harsh words, whereupon Meghnad (Ghannada) spoke up in fury, boasting that the morning would show his prowess. Ravan was reassured by his son's vow and embraced him affectionately. As night passed into dawn the monkey army again encircled the fortress from all four gates; demons rushed out with varied weapons, hurling mountain-peaks from the ramparts. The sorties of mighty monkey-warriors crashing against the fort are described vividly — they seized boulders and hurled them, slaying demons wherever they stood.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

विभीषण ने रावण से कहा कि वैर छोड़ो और जानकी को लौटा दो, कृपानिधि राम का भजन करो जो परम प्रेमी हैं। किन्तु उसके ये शब्द रावण को बाण की तरह चुभ गए और उसने उसे करिया-मुँह कहकर अभागा पुकारा। रावण बोला — यदि तू बूढ़ा न होता तो मैं तुझे अभी मार डालता, अब मुझे अपना मुँह मत दिखाना। विभीषण ने मन में समझ लिया कि यह मुझे मारना चाहता है; वह कटुवचन कहता हुआ उठ गया। तब मेघनाद ने क्रोध में आकर कहा कि कल प्रातःकाल मेरा चमत्कार देखना — बहुत क्या कहूँ, बहुत काम होगा। पुत्र के वचन सुनकर रावण को भरोसा हुआ और उसने प्रेम से मेघनाद को गोद में बिठा लिया। रात भर विचार होता रहा, भोर हुई और वानर सेना ने पुनः चारों द्वारों को घेर लिया। वानरों ने कठिन किले को घेर लिया, नगर में भारी कोलाहल हो गया। निशाचर अनेक अस्त्र-शस्त्र लेकर दौड़े और किले से पर्वत-शिखर तोड़-तोड़ कर फेंकने लगे।

About this verse

This is verse 64 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “Lakshman's Shakti & the Sanjivani” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 64: parihari bayaru dehu baidehi bhajahu — Meaning | VedKosh