Lanka Kand Verse 54
लंकाँ भयउ कोलाहल भारी। सुना दसानन अति अहँकारी ॥ देखहु बनरन्ह केरि ढिठाई। बिहँसि निसाचर सेन बोलाई ॥ आए कीस काल के प्रेरे। छुधावंत सब निसिचर मेरे ॥ अस कहि अट्टहास सठ कीन्हा। गृह बैठे अहार बिधि दीन्हा ॥ सुभट सकल चारिहुँ दिसि जाहू। धरि धरि भालु कीस सब खाहू ॥ उमा रावनहि अस अभिमाना। जिमि टिट्टिभ खग सूत उताना ॥ चले निसाचर आयसु मागी। गहि कर भिंडिपाल बर साँगी ॥ तोमर मुग्दर परसु प्रचंडा। सुल कृपान परिघ गिरिखंडा ॥ जिमि अरुनोपल निकर निहारी। धावहिं सठ खग मांस अहारी ॥ चोंच भंग दुख तिन्हहि न सूझा। तिमि धाए मनुजाद अबूझा ॥ दो. नानायुध सर चाप धर जातुधान बल बीर। कोट कँगूरन्हि चढ़ि गए कोटि कोटि रनधीर ॥ ४० ॥
laṃkā~ bhayau kolāhala bhārī| sunā dasānana ati aha~kārī || dekhahu banaranha keri ḍhiṭhāī| biha~si nisācara sena bolāī || āe kīsa kāla ke prere| chudhāvaṃta saba nisicara mere || asa kahi aṭṭahāsa saṭha kīnhā| gṛha baiṭhe ahāra bidhi dīnhā || subhaṭa sakala cārihu~ disi jāhū| dhari dhari bhālu kīsa saba khāhū || umā rāvanahi asa abhimānā| jimi ṭiṭṭibha khaga sūta utānā || cale nisācara āyasu māgī| gahi kara bhiṃḍipāla bara sā~gī || tomara mugdara parasu pracaṃḍā| sula kṛpāna parigha girikhaṃḍā || jimi arunopala nikara nihārī| dhāvahiṃ saṭha khaga māṃsa ahārī || coṃca bhaṃga dukha tinhahi na sūjhā| timi dhāe manujāda abūjhā || do. nānāyudha sara cāpa dhara jātudhāna bala bīra| koṭa ka~gūranhi caḍha़i gae koṭi koṭi ranadhīra || 40 ||
lamka~ bhayau kolahala bhari suna dasanana ati aha~kari dekhahu banaranha keri dhithai biha~si nisacara sena bolai ae kisa kala ke prere chudhavamta saba nisicara mere asa kahi attahasa satha kinha griha baithe ahara bidhi dinha subhata sakala carihu~ disi jahu dhari dhari bhalu kisa saba khahu uma ravanahi asa abhimana jimi tittibha khaga suta utana cale nisacara ayasu magi gahi kara bhimdipala bara sa~gi tomara mugdara parasu pracamda sula kripana parigha girikhamda jimi arunopala nikara nihari dhavahim satha khaga mamsa ahari comca bhamga dukha tinhahi na sujha timi dhae manujada abujha do. nanayudha sara capa dhara jatudhana bala bira kota ka~guranhi cadha़i gae koti koti ranadhira 40
A great uproar arose in Lanka. The supremely arrogant Ravan, on hearing it, laughed and summoned his demon army, declaring that the monkeys had come driven by death and that his hungry night-stalkers would make a meal of them — he laughed a thunderous laugh, as if a feast had arrived at his door. He ordered his finest warriors to fan out in all directions and catch and devour every bear and monkey. The poet notes: O Uma, Ravan's arrogance was like that of the lapwing lying on its back hoping to stop the sky with its feet. The demons took their leave and rushed out brandishing every variety of weapon — spears, javelins, hammers, axes, tridents, swords, iron maces, and boulders — charging like flesh-eating birds swooping on a glittering gemstone, heedless of the consequence.
लंका में भारी कोलाहल मच गया। अत्यंत अहंकारी रावण ने यह सुना तो उसने हँसते हुए राक्षस-सेना बुलाई और कहा — “ये वानर काल से प्रेरित होकर आए हैं, मेरे सभी निशाचर भूखे हैं — ये सबका आहार बनेंगे।“ यह कहकर उस दुष्ट ने अट्टहास किया — मानो घर बैठे ही भोजन का प्रबंध हो गया। उसने सभी श्रेष्ठ योद्धाओं को चारों दिशाओं में भेजा और कहा कि भालू-वानरों को पकड़-पकड़ कर खाओ। तुलसीदास कहते हैं — हे उमा, रावण का यह अभिमान उस टिट्टिभ पक्षी जैसा था जो चित लेटकर आकाश को रोकने की कोशिश करता है। राक्षस आज्ञा लेकर भिंडीपाल, साँगी, तोमर, मुद्गर, परशु, त्रिशूल, कृपाण, परिघ और शिला-खंड लेकर दौड़े — जैसे अरुण मणि देखकर मांसाहारी पक्षी झपटते हैं।
This is verse 54 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “The War Begins” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.