Skip to content
Lanka Kand · Verse 29

Lanka Kand Verse 29

लंकाकाण्ड · अंगद-दूत-प्रसंग
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सिव बिरंचि सुर मुनि समुदाई। चाहत जासु चरन सेवकाई ॥
तासु दूत होइ हम कुल बोरा। अइसिहुँ मति उर बिहर न तोरा ॥
सुनि कठोर बानी कपि केरी। कहत दसानन नयन तरेरी ॥
खल तव कठिन बचन सब सहऊँ। नीति धर्म मैं जानत अहऊँ ॥
कह कपि धर्मसीलता तोरी। हमहुँ सुनी कृत पर त्रिय चोरी ॥
देखी नयन दूत रखवारी। बूड़ि न मरहु धर्म ब्रतधारी ॥
कान नाक बिनु भगिनि निहारी। छमा कीन्हि तुम्ह धर्म बिचारी ॥
धर्मसीलता तव जग जागी। पावा दरसु हमहुँ बड़भागी ॥
दो.  जनि जल्पसि जड़ जंतु कपि सठ बिलोकु मम बाहु।
लोकपाल बल बिपुल ससि ग्रसन हेतु सब राहु ॥ २२(क) ॥
Roman (IAST)
siva biraṃci sura muni samudāī| cāhata jāsu carana sevakāī ||
tāsu dūta hoi hama kula borā| aisihu~ mati ura bihara na torā ||
suni kaṭhora bānī kapi kerī| kahata dasānana nayana tarerī ||
khala tava kaṭhina bacana saba sahaū~| nīti dharma maiṃ jānata ahaū~ ||
kaha kapi dharmasīlatā torī| hamahu~ sunī kṛta para triya corī ||
dekhī nayana dūta rakhavārī| būḍa़i na marahu dharma bratadhārī ||
kāna nāka binu bhagini nihārī| chamā kīnhi tumha dharma bicārī ||
dharmasīlatā tava jaga jāgī| pāvā darasu hamahu~ baḍa़bhāgī ||
do.  jani jalpasi jaḍa़ jaṃtu kapi saṭha biloku mama bāhu|
lokapāla bala bipula sasi grasana hetu saba rāhu || 22(ka) ||
Simple transliteration
siva biramci sura muni samudai cahata jasu carana sevakai 
tasu duta hoi hama kula bora aisihu~ mati ura bihara na tora 
suni kathora bani kapi keri kahata dasanana nayana tareri 
khala tava kathina bacana saba sahau~ niti dharma maim janata ahau~ 
kaha kapi dharmasilata tori hamahu~ suni krita para triya cori 
dekhi nayana duta rakhavari buda़i na marahu dharma bratadhari 
kana naka binu bhagini nihari chama kinhi tumha dharma bicari 
dharmasilata tava jaga jagi pava darasu hamahu~ bada़bhagi 
do.  jani jalpasi jada़ jamtu kapi satha biloku mama bahu
lokapala bala bipula sasi grasana hetu saba rahu  22(ka) 
Meaning (English)

Angad continued, 'He whose feet Shiva, Brahma, gods, and sages all yearn to serve — being the envoy of that Lord, I am a clan-destroyer? Such is the thought that cannot even stay in your mind.' Hearing the monkey's harsh words, Ravan glared and said, 'Wretch, I bear all your cutting speech because I know what policy and dharma are.' Angad shot back: 'We too have heard of your dharma — stealing another man's wife, right in front of her guards. Should the guardian not have drowned himself in shame, O keeper of dharmic vows? You showed great dharmic deliberation when you pardoned the cutting of your sister's nose and ears! Your righteousness has awakened in the world; we are fortunate indeed to behold it.' In the doha, Ravan roared back: 'Stupid creature, stop your babbling — look at my arms, which are like Rahu that devours the mighty strength of all the guardian-gods.'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

अंगद ने आगे कहा — 'जिनके चरणों की सेवा शिव, ब्रह्मा, देवगण और मुनि-समुदाय चाहते हैं, उन प्रभु का दूत होकर मैं कुल-नाशक हूँ — ऐसी बुद्धि भी तेरे मन में नहीं रहती।' वानर की कठोर वाणी सुनकर रावण ने नेत्र तरेरते हुए कहा — 'दुष्ट, तुम्हारी कठोर बातें सब सह लेता हूँ क्योंकि मैं नीति और धर्म जानता हूँ।' अंगद ने पलटवार किया — 'तुम्हारी धर्मशीलता की बात हम भी सुन चुके हैं — दूसरे की स्त्री की चोरी, दूत की आँखों के सामने। उस रक्षक को नहीं डूब मरना चाहिए था, धर्मव्रतधारी? बहन के नाक-कान कटे देखकर तुमने क्षमा की — बड़ी धर्म-विचारणा दिखाई। तुम्हारी धर्मशीलता जग में जाग उठी है और हम भी तुम्हारे दर्शन पाकर बड़भागी हो गए।' दोहे में रावण क्रोध से बोला — 'जड़ जंतु, व्यर्थ मत बकवास कर — मेरी भुजाएँ देख, जो असंख्य लोकपालों के बल को ग्रहण करने वाले राहु के समान हैं।'

About this verse

This is verse 29 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “Angad's Embassy” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 29: siva biramci sura muni samudai cahata — Meaning | VedKosh