Skip to content
Lanka Kand · Verse 118

Lanka Kand Verse 118

लंकाकाण्ड · रावण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
अस कहि बहुत भाँति समुझाई। पुनि त्रिजटा निज भवन सिधाई ॥
राम सुभाउ सुमिरि बैदेही। उपजी बिरह बिथा अति तेही ॥
निसिहि ससिहि निंदति बहु भाँती। जुग सम भई सिराति न राती ॥
करति बिलाप मनहिं मन भारी। राम बिरहँ जानकी दुखारी ॥
जब अति भयउ बिरह उर दाहू। फरकेउ बाम नयन अरु बाहू ॥
सगुन बिचारि धरी मन धीरा। अब मिलिहहिं कृपाल रघुबीरा ॥
इहाँ अर्धनिसि रावनु जागा। निज सारथि सन खीझन लागा ॥
सठ रनभूमि छड़ाइसि मोही। धिग धिग अधम मंदमति तोही ॥
तेहिं पद गहि बहु बिधि समुझावा। भौरु भएँ रथ चढ़ि पुनि धावा ॥
सुनि आगवनु दसानन केरा। कपि दल खरभर भयउ घनेरा ॥
जहँ तहँ भूधर बिटप उपारी। धाए कटकटाइ भट भारी ॥
छं.  धाए जो मर्कट बिकट भालु कराल कर भूधर धरा।
अति कोप करहिं प्रहार मारत भजि चले रजनीचरा ॥
बिचलाइ दल बलवंत कीसन्ह घेरि पुनि रावनु लियो।
चहुँ दिसि चपेटन्हि मारि नखन्हि बिदारि तनु ब्याकुल कियो ॥
दो.  देखि महा मर्कट प्रबल रावन कीन्ह बिचार।
अंतरहित होइ निमिष महुँ कृत माया बिस्तार ॥ १०० ॥
Roman (IAST)
asa kahi bahuta bhā~ti samujhāī| puni trijaṭā nija bhavana sidhāī ||
rāma subhāu sumiri baidehī| upajī biraha bithā ati tehī ||
nisihi sasihi niṃdati bahu bhā~tī| juga sama bhaī sirāti na rātī ||
karati bilāpa manahiṃ mana bhārī| rāma biraha~ jānakī dukhārī ||
jaba ati bhayau biraha ura dāhū| pharakeu bāma nayana aru bāhū ||
saguna bicāri dharī mana dhīrā| aba milihahiṃ kṛpāla raghubīrā ||
ihā~ ardhanisi rāvanu jāgā| nija sārathi sana khījhana lāgā ||
saṭha ranabhūmi chaḍa़āisi mohī| dhiga dhiga adhama maṃdamati tohī ||
tehiṃ pada gahi bahu bidhi samujhāvā| bhauru bhae~ ratha caḍha़i puni dhāvā ||
suni āgavanu dasānana kerā| kapi dala kharabhara bhayau ghanerā ||
jaha~ taha~ bhūdhara biṭapa upārī| dhāe kaṭakaṭāi bhaṭa bhārī ||
chaṃ.  dhāe jo markaṭa bikaṭa bhālu karāla kara bhūdhara dharā|
ati kopa karahiṃ prahāra mārata bhaji cale rajanīcarā ||
bicalāi dala balavaṃta kīsanha gheri puni rāvanu liyo|
cahu~ disi capeṭanhi māri nakhanhi bidāri tanu byākula kiyo ||
do.  dekhi mahā markaṭa prabala rāvana kīnha bicāra|
aṃtarahita hoi nimiṣa mahu~ kṛta māyā bistāra || 100 ||
Simple transliteration
asa kahi bahuta bha~ti samujhai puni trijata nija bhavana sidhai 
rama subhau sumiri baidehi upaji biraha bitha ati tehi 
nisihi sasihi nimdati bahu bha~ti juga sama bhai sirati na rati 
karati bilapa manahim mana bhari rama biraha~ janaki dukhari 
jaba ati bhayau biraha ura dahu pharakeu bama nayana aru bahu 
saguna bicari dhari mana dhira aba milihahim kripala raghubira 
iha~ ardhanisi ravanu jaga nija sarathi sana khijhana laga 
satha ranabhumi chada़aisi mohi dhiga dhiga adhama mamdamati tohi 
tehim pada gahi bahu bidhi samujhava bhauru bhae~ ratha cadha़i puni dhava 
suni agavanu dasanana kera kapi dala kharabhara bhayau ghanera 
jaha~ taha~ bhudhara bitapa upari dhae katakatai bhata bhari 
cham.  dhae jo markata bikata bhalu karala kara bhudhara dhara
ati kopa karahim prahara marata bhaji cale rajanicara 
bicalai dala balavamta kisanha gheri puni ravanu liyo
cahu~ disi capetanhi mari nakhanhi bidari tanu byakula kiyo 
do.  dekhi maha markata prabala ravana kinha bicara
amtarahita hoi nimisha mahu~ krita maya bistara  100 
Meaning (English)

Having reassured Sita in many ways, Trijata returned to her own dwelling. Remembering Ram's gentle nature, Sita was plunged once more into the deep ache of separation; she reproached the night and the moon for not passing, the darkness dragging on like an age. Then her left eye and left arm quivered — a favorable omen — and she steadied her heart, knowing that the merciful Raghuvir would soon come to her. Meanwhile, past midnight Ravan awoke and berated his charioteer for withdrawing him from the battlefield; at dawn he mounted his chariot again and rushed back into battle. Hearing of the ten-headed demon's return, the monkey and bear army seized rocks and trees and charged at him roaring, surrounding him on all sides and mauling his body until he was thrown into confusion.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

इस प्रकार त्रिजटा ने सीता को बहुत प्रकार से समझाकर अपने घर चली गई। राम के स्वभाव का स्मरण करते ही सीता को विरह की अत्यंत पीड़ा हुई; वे रात और चंद्रमा को कोसने लगीं क्योंकि रात युगों जैसी लंबी लग रही थी और समाप्त नहीं हो रही थी। वे मन ही मन भारी विलाप करती रहीं। फिर अचानक बायाँ नेत्र और बायीं भुजा फड़की — शुभ शकुन जानकर उन्होंने मन में धीरज धरा कि अब कृपालु रघुवीर मिलेंगे। उधर अर्धरात्रि के बाद रावण जागा और अपने सारथी पर क्रोध करने लगा कि उसने उसे रणभूमि से हटाया; फिर भोर होते ही रथ पर चढ़कर पुनः युद्ध के लिए दौड़ा। वानर-भालू की सेना ने उसके आने का समाचार सुनकर पर्वत-वृक्ष उखाड़ लिए और उस पर टूट पड़े।

About this verse

This is verse 118 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “The Fall of Ravan” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 118: asa kahi bahuta bha~ti samujhai puni — Meaning | VedKosh