Skip to content
Lanka Kand · Verse 116

Lanka Kand Verse 116

लंकाकाण्ड · राम-रावण-युद्ध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सिर भुज बाढ़ि देखि रिपु केरी। भालु कपिन्ह रिस भई घनेरी ॥
मरत न मूढ़ कटेउ भुज सीसा। धाए कोऽपि भालु भट कीसा ॥
बालितनय मारुति नल नीला। बानरराज दुबिद बलसीला ॥
बिटप महीधर करहिं प्रहारा। सोइ गिरि तरु गहि कपिन्ह सो मारा ॥
एक नखन्हि रिपु बपुष बिदारी। भागि चलहिं एक लातन्ह मारी ॥
तब नल नील सिरन्हि चढ़ि गयऊ। नखन्हि लिलार बिदारत भयऊ ॥
रुधिर देखि बिषाद उर भारी। तिन्हहि धरन कहुँ भुजा पसारी ॥
गहे न जाहिं करन्हि पर फिरहीं। जनु जुग मधुप कमल बन चरहीं ॥
कोऽपि कूदि द्वौ धरेसि बहोरी। महि पटकत भजे भुजा मरोरी ॥
पुनि सकोप दस धनु कर लीन्हे। सरन्हि मारि घायल कपि कीन्हे ॥
हनुमदादि मुरुछित करि बंदर। पाइ प्रदोष हरष दसकंधर ॥
मुरुछित देखि सकल कपि बीरा। जामवंत धायउ रनधीरा ॥
संग भालु भूधर तरु धारी। मारन लगे पचारि पचारी ॥
भयउ क्रुद्ध रावन बलवाना। गहि पद महि पटकइ भट नाना ॥
देखि भालुपति निज दल घाता। कोऽपि माझ उर मारेसि लाता ॥
छं.  उर लात घात प्रचंड लागत बिकल रथ ते महि परा।
गहि भालु बीसहुँ कर मनहुँ कमलन्हि बसे निसि मधुकरा ॥
मुरुछित बिलोकि बहोरि पद हति भालुपति प्रभु पहिं गयौ।
निसि जानि स्यंदन घालि तेहि तब सूत जतनु करत भयो ॥
दो.  मुरुछा बिगत भालु कपि सब आए प्रभु पास।
निसिचर सकल रावनहि घेरि रहे अति त्रास ॥ ९८ ॥
Roman (IAST)
sira bhuja bāḍha़i dekhi ripu kerī| bhālu kapinha risa bhaī ghanerī ||
marata na mūḍha़ kaṭeu bhuja sīsā| dhāe ko'pi bhālu bhaṭa kīsā ||
bālitanaya māruti nala nīlā| bānararāja dubida balasīlā ||
biṭapa mahīdhara karahiṃ prahārā| soi giri taru gahi kapinha so mārā ||
eka nakhanhi ripu bapuṣa bidārī| bhāgi calahiṃ eka lātanha mārī ||
taba nala nīla siranhi caḍha़i gayaū| nakhanhi lilāra bidārata bhayaū ||
rudhira dekhi biṣāda ura bhārī| tinhahi dharana kahu~ bhujā pasārī ||
gahe na jāhiṃ karanhi para phirahīṃ| janu juga madhupa kamala bana carahīṃ ||
ko'pi kūdi dvau dharesi bahorī| mahi paṭakata bhaje bhujā marorī ||
puni sakopa dasa dhanu kara līnhe| saranhi māri ghāyala kapi kīnhe ||
hanumadādi muruchita kari baṃdara| pāi pradoṣa haraṣa dasakaṃdhara ||
muruchita dekhi sakala kapi bīrā| jāmavaṃta dhāyau ranadhīrā ||
saṃga bhālu bhūdhara taru dhārī| mārana lage pacāri pacārī ||
bhayau kruddha rāvana balavānā| gahi pada mahi paṭakai bhaṭa nānā ||
dekhi bhālupati nija dala ghātā| ko'pi mājha ura māresi lātā ||
chaṃ.  ura lāta ghāta pracaṃḍa lāgata bikala ratha te mahi parā|
gahi bhālu bīsahu~ kara manahu~ kamalanhi base nisi madhukarā ||
muruchita biloki bahori pada hati bhālupati prabhu pahiṃ gayau|
nisi jāni syaṃdana ghāli tehi taba sūta jatanu karata bhayo ||
do.  muruchā bigata bhālu kapi saba āe prabhu pāsa|
nisicara sakala rāvanahi gheri rahe ati trāsa || 98 ||
Simple transliteration
sira bhuja badha़i dekhi ripu keri bhalu kapinha risa bhai ghaneri 
marata na mudha़ kateu bhuja sisa dhae ko'pi bhalu bhata kisa 
balitanaya maruti nala nila banararaja dubida balasila 
bitapa mahidhara karahim prahara soi giri taru gahi kapinha so mara 
eka nakhanhi ripu bapusha bidari bhagi calahim eka latanha mari 
taba nala nila siranhi cadha़i gayau nakhanhi lilara bidarata bhayau 
rudhira dekhi bishada ura bhari tinhahi dharana kahu~ bhuja pasari 
gahe na jahim karanhi para phirahim janu juga madhupa kamala bana carahim 
ko'pi kudi dvau dharesi bahori mahi patakata bhaje bhuja marori 
puni sakopa dasa dhanu kara linhe saranhi mari ghayala kapi kinhe 
hanumadadi muruchita kari bamdara pai pradosha harasha dasakamdhara 
muruchita dekhi sakala kapi bira jamavamta dhayau ranadhira 
samga bhalu bhudhara taru dhari marana lage pacari pacari 
bhayau kruddha ravana balavana gahi pada mahi patakai bhata nana 
dekhi bhalupati nija dala ghata ko'pi majha ura maresi lata 
cham.  ura lata ghata pracamda lagata bikala ratha te mahi para
gahi bhalu bisahu~ kara manahu~ kamalanhi base nisi madhukara 
muruchita biloki bahori pada hati bhalupati prabhu pahim gayau
nisi jani syamdana ghali tehi taba suta jatanu karata bhayo 
do.  murucha bigata bhalu kapi saba ae prabhu pasa
nisicara sakala ravanahi gheri rahe ati trasa  98 
Meaning (English)

Seeing the enemy's heads and arms keep multiplying, the bears and monkeys burned with fury; warriors like Angad son of Vali, Hanuman, Nala, Neela, Sugriva, and the powerful Dvivid attacked Ravan with rocks and trees. The mightiest among them climbed onto Ravan's heads and tore his foreheads open with their nails; Ravan stretched his many arms to catch them, but they slipped away like bees darting among lotuses. Ravan then took up his ten bows again and knocked Hanuman and the other heroes unconscious; Jambavan, seeing this, charged with mountains and trees and challenged Ravan boldly. Ravan flung Jambavan to the ground, but Jambavan landed a thunderous kick on Ravan's chest that sent him tumbling from his chariot — and Ravan then seized Jambavan in all twenty arms, as if dark bees had settled on lotuses at night. The charioteer, knowing night had fallen, placed Ravan back in his chariot and began to tend to him; meanwhile, when their stupor lifted, all the monkey and bear warriors came back to the Lord's side.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

शत्रु के सिर और भुजाएँ बार-बार उगते देखकर भालू-वानरों को बड़ा क्रोध आया; वे तन्मय होकर पत्थर और पर्वत लेकर रावण पर प्रहार करने लगे। बालि-पुत्र अंगद, हनुमान, नल, नील और अन्य महाबली वानरों ने रावण के सिरों पर चढ़कर नखों से उसका ललाट विदार डाला; रावण ने उन्हें पकड़ने के लिए भुजाएँ पसारीं, पर हाथ न आए—वे भौंरों की तरह कमल-वन में विचरते रहे। रावण ने फिर दस धनुष उठाकर हनुमानादि वीरों को मूर्च्छित कर दिया; जब जांबवान ने यह देखा तो वे पर्वत-वृक्ष उठाए दौड़े और रावण को ललकारा। रावण ने जांबवान को धरती पर पटक दिया; तब जांबवान ने उसकी छाती पर ऐसी लात जमाई कि वह रथ से नीचे आ गिरा और रावण ने उसे बीसों हाथों से पकड़ा—मानो रात के समय भ्रमर कमलों में बस गए हों। सारथी रात जानकर रावण को रथ में रखकर उसकी सेवा-सुश्रूषा करने लगा; इधर मूर्च्छा दूर होने पर सभी वानर-भालू प्रभु के पास आ गए।

About this verse

This is verse 116 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “The Ram-Ravan Battle” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 116: sira bhuja badha़i dekhi ripu keri — Meaning | VedKosh