Skip to content
Lanka Kand · Verse 113

Lanka Kand Verse 113

लंकाकाण्ड · राम-रावण-युद्ध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
देखा श्रमित बिभीषनु भारी। धायउ हनूमान गिरि धारी ॥
रथ तुरंग सारथी निपाता। हृदय माझ तेहि मारेसि लाता ॥
ठाढ़ रहा अति कंपित गाता। गयउ बिभीषनु जहँ जनत्राता ॥
पुनि रावन कपि हतेउ पचारी। चलेउ गगन कपि पूँछ पसारी ॥
गहिसि पूँछ कपि सहित उड़ाना। पुनि फिरि भिरेउ प्रबल हनुमाना ॥
लरत अकास जुगल सम जोधा। एकहि एकु हनत करि क्रोधा ॥
सोहहिं नभ छल बल बहु करहीं। कज्जल गिरि सुमेरु जनु लरहीं ॥
बुधि बल निसिचर परइ न पार् यो। तब मारुत सुत प्रभु संभार् यो ॥
छं.  संभारि श्रीरघुबीर धीर पचारि कपि रावनु हन्यो।
महि परत पुनि उठि लरत देवन्ह जुगल कहुँ जय जय भन्यो ॥
हनुमंत संकट देखि मर्कट भालु क्रोधातुर चले।
रन मत्त रावन सकल सुभट प्रचंड भुज बल दलमले ॥
दो.  तब रघुबीर पचारे धाए कीस प्रचंड।
कपि बल प्रबल देखि तेहिं कीन्ह प्रगट पाषंड ॥ ९५ ॥
Roman (IAST)
dekhā śramita bibhīṣanu bhārī| dhāyau hanūmāna giri dhārī ||
ratha turaṃga sārathī nipātā| hṛdaya mājha tehi māresi lātā ||
ṭhāḍha़ rahā ati kaṃpita gātā| gayau bibhīṣanu jaha~ janatrātā ||
puni rāvana kapi hateu pacārī| caleu gagana kapi pū~cha pasārī ||
gahisi pū~cha kapi sahita uḍa़ānā| puni phiri bhireu prabala hanumānā ||
larata akāsa jugala sama jodhā| ekahi eku hanata kari krodhā ||
sohahiṃ nabha chala bala bahu karahīṃ| kajjala giri sumeru janu larahīṃ ||
budhi bala nisicara parai na pār yo| taba māruta suta prabhu saṃbhār yo ||
chaṃ.  saṃbhāri śrīraghubīra dhīra pacāri kapi rāvanu hanyo|
mahi parata puni uṭhi larata devanha jugala kahu~ jaya jaya bhanyo ||
hanumaṃta saṃkaṭa dekhi markaṭa bhālu krodhātura cale|
rana matta rāvana sakala subhaṭa pracaṃḍa bhuja bala dalamale ||
do.  taba raghubīra pacāre dhāe kīsa pracaṃḍa|
kapi bala prabala dekhi tehiṃ kīnha pragaṭa pāṣaṃḍa || 95 ||
Simple transliteration
dekha shramita bibhishanu bhari dhayau hanumana giri dhari 
ratha turamga sarathi nipata hridaya majha tehi maresi lata 
thadha़ raha ati kampita gata gayau bibhishanu jaha~ janatrata 
puni ravana kapi hateu pacari caleu gagana kapi pu~cha pasari 
gahisi pu~cha kapi sahita uda़ana puni phiri bhireu prabala hanumana 
larata akasa jugala sama jodha ekahi eku hanata kari krodha 
sohahim nabha chala bala bahu karahim kajjala giri sumeru janu larahim 
budhi bala nisicara parai na par yo taba maruta suta prabhu sambhar yo 
cham.  sambhari shriraghubira dhira pacari kapi ravanu hanyo
mahi parata puni uthi larata devanha jugala kahu~ jaya jaya bhanyo 
hanumamta samkata dekhi markata bhalu krodhatura cale
rana matta ravana sakala subhata pracamda bhuja bala dalamale 
do.  taba raghubira pacare dhae kisa pracamda
kapi bala prabala dekhi tehim kinha pragata pashamda  95 
Meaning (English)

Seeing Vibhishan badly exhausted, Hanuman rushed forward bearing a mountain, shattered Ravan's chariot, horses, and charioteer, and dealt him such a kick in the chest that the demon stood trembling. Hanuman challenged Ravan, who seized Hanuman's tail and lifted him, but the mighty son of the Wind grappled back — the two fighting in the sky looked like a dark mountain of collyrium and Mount Sumeru locked in battle. Ravan could find no advantage over Hanuman by strength or cunning; then Hanuman invoked the Lord and struck Ravan so hard that he crashed to the ground. When the monkey heroes rallied and charged in, the battle-maddened Ravan crushed all the great warriors with his mighty arms.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

जब हनुमान ने देखा कि विभीषण बुरी तरह थक गए हैं, तो वे पर्वत उठाए हुए दौड़े और रावण के रथ, घोड़े तथा सारथी को चूर कर दिया; फिर उसकी छाती पर ऐसी लात मारी कि वह काँपता हुा खड़ा रह गया। हनुमान ने रावण को ललकारा, रावण ने पलटकर हनुमान की पूँछ पकड़ी और दोनों आकाश में भिड़ गए—मानो काजल का पर्वत और सुमेरु आपस में लड़ रहे हों। रावण अपनी बुद्धि और बल से हनुमान पर पार न पा सका; तब हनुमान ने प्रभु को स्मरण किया और रावण पर ऐसा प्रहार किया कि वह धरती पर आ गिरा; पर फिर उठकर लड़ने लगा—देवताओं ने दोनों को 'जय-जय' कहा।

About this verse

This is verse 113 of 148 in Lanka Kand (लंकाकाण्ड), from the section “The Ram-Ravan Battle” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Lanka Kand Verse 113: dekha shramita bibhishanu bhari dhayau — Meaning | VedKosh