Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 94

Ayodhya Kand Verse 94

अयोध्याकाण्ड · राम का प्रस्थान — तमसा और श्रृंगवेरपुर
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सखा समुझि अस परिहरि मोहु। सिय रघुबीर चरन रत होहू ॥ 
कहत राम गुन भा भिनुसारा। जागे जग मंगल सुखदारा ॥ 
सकल सोच करि राम नहावा। सुचि सुजान बट छीर मगावा ॥ 
अनुज सहित सिर जटा बनाए। देखि सुमंत्र नयन जल छाए ॥ 
हृदयँ दाहु अति बदन मलीना। कह कर जोरि बचन अति दीना ॥ 
नाथ कहेउ अस कोसलनाथा। लै रथु जाहु राम कें साथा ॥ 
बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई। आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई ॥ 
लखनु रामु सिय आनेहु फेरी। संसय सकल सँकोच निबेरी ॥
दो.  नृप अस कहेउ गोसाईँ जस कहइ करौं बलि सोइ। 
      करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ ॥ ९४ ॥
Roman (IAST)
sakhā samujhi asa parihari mohu| siya raghubīra carana rata hohū || 
kahata rāma guna bhā bhinusārā| jāge jaga maṃgala sukhadārā || 
sakala soca kari rāma nahāvā| suci sujāna baṭa chīra magāvā || 
anuja sahita sira jaṭā banāe| dekhi sumaṃtra nayana jala chāe || 
hṛdaya~ dāhu ati badana malīnā| kaha kara jori bacana ati dīnā || 
nātha kaheu asa kosalanāthā| lai rathu jāhu rāma keṃ sāthā || 
banu dekhāi surasari anhavāī| ānehu pheri begi dou bhāī || 
lakhanu rāmu siya ānehu pherī| saṃsaya sakala sa~koca niberī ||
do.  nṛpa asa kaheu gosāī~ jasa kahai karauṃ bali soi| 
      kari binatī pāyanha pareu dīnha bāla jimi roi || 94 ||
Simple transliteration
sakha samujhi asa parihari mohu siya raghubira carana rata hohu  
kahata rama guna bha bhinusara jage jaga mamgala sukhadara  
sakala soca kari rama nahava suci sujana bata chira magava  
anuja sahita sira jata banae dekhi sumamtra nayana jala chae  
hridaya~ dahu ati badana malina kaha kara jori bacana ati dina  
natha kaheu asa kosalanatha lai rathu jahu rama kem satha  
banu dekhai surasari anhavai anehu pheri begi dou bhai  
lakhanu ramu siya anehu pheri samsaya sakala sa~koca niberi 
do.  nripa asa kaheu gosai~ jasa kahai karaum bali soi 
      kari binati payanha pareu dinha bala jimi roi  94 
Meaning (English)

Lakshman says: 'Friend, understanding this, let go of delusion and attach yourself to Sita and Raghuveer's feet.' As Ram's glories were being spoken, dawn broke — the auspicious and joy-giving lord of the world awoke. Ram completed all his morning observances and bathed; pure and wise, he called for milk of the banyan tree and, together with Lakshman, fashioned their matted locks. Seeing this, Sumantra's eyes filled with tears. His heart burned and his face was pale; with joined palms he spoke in deep anguish: 'Lord, the king of Kosala has sent word: take the chariot with Ram, show them the forest and bathe them in the Ganga, then bring both brothers back.' Ram replied: 'Do as the king commands — I am at his service; but when you go to my father, bow to him a thousand times in my name and entreat him with joined palms.'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

लक्ष्मण कहते हैं — 'सखा, ऐसा समझकर मोह छोड़ो और सीता-रघुबीर के चरणों में लग जाओ।' राम के गुण कहते-कहते भोर हो गई — जगत के मंगल-सुखकारक जागे। राम ने सारे नियम पूरे करके स्नान किया; शुद्ध और विवेकी राम ने वट-वृक्ष का दूध मँगाया और अनुज लक्ष्मण सहित जटाएँ बनाईं। यह देखकर सुमंत्र की आँखें भर आईं। हृदय में दाह और मुख मलीन था; हाथ जोड़कर अत्यंत दीन वचन बोले — 'नाथ, कोसलपति ने ऐसा कहलाया है: रथ लेकर राम के साथ जाओ, वन दिखाकर और सुरसरि में स्नान कराकर दोनों भाइयों को लौटा ले आओ।' राम ने कहा — 'नृपति ने जैसा कहा, उसके अनुसार करो — मैं बलि हूँ; पर पिता के पास जाकर कोटि-कोटि प्रणाम करना और हाथ जोड़कर विनती करना।'

About this verse

This is verse 94 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Ram Departs Ayodhya — Tamsa & Shrungaverapur” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 94: sakha samujhi asa parihari mohu siya — Meaning | VedKosh