Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 35

Ayodhya Kand Verse 35

अयोध्याकाण्ड · मंथरा का षड्यंत्र — कैकेयी के दो वरदान
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
ब्याकुल राउ सिथिल सब गाता। करिनि कलपतरु मनहुँ निपाता ॥ 
कंठु सूख मुख आव न बानी। जनु पाठीनु दीन बिनु पानी ॥ 
पुनि कह कटु कठोर कैकेई। मनहुँ घाय महुँ माहुर देई ॥ 
जौं अंतहुँ अस करतबु रहेऊ। मागु मागु तुम्ह केहिं बल कहेऊ ॥ 
दुइ कि होइ एक समय भुआला। हँसब ठठाइ फुलाउब गाला ॥ 
दानि कहाउब अरु कृपनाई। होइ कि खेम कुसल रौताई ॥ 
छाड़हु बचनु कि धीरजु धरहू। जनि अबला जिमि करुना करहू ॥ 
तनु तिय तनय धामु धनु धरनी। सत्यसंध कहुँ तृन सम बरनी ॥
दो.  मरम बचन सुनि राउ कह कहु कछु दोषु न तोर। 
      लागेउ तोहि पिसाच जिमि कालु कहावत मोर ॥ ३५ ॥
Roman (IAST)
byākula rāu sithila saba gātā| karini kalapataru manahu~ nipātā || 
kaṃṭhu sūkha mukha āva na bānī| janu pāṭhīnu dīna binu pānī || 
puni kaha kaṭu kaṭhora kaikeī| manahu~ ghāya mahu~ māhura deī || 
jauṃ aṃtahu~ asa karatabu raheū| māgu māgu tumha kehiṃ bala kaheū || 
dui ki hoi eka samaya bhuālā| ha~saba ṭhaṭhāi phulāuba gālā || 
dāni kahāuba aru kṛpanāī| hoi ki khema kusala rautāī || 
chāḍa़hu bacanu ki dhīraju dharahū| jani abalā jimi karunā karahū || 
tanu tiya tanaya dhāmu dhanu dharanī| satyasaṃdha kahu~ tṛna sama baranī ||
do.  marama bacana suni rāu kaha kahu kachu doṣu na tora| 
      lāgeu tohi pisāca jimi kālu kahāvata mora || 35 ||
Simple transliteration
byakula rau sithila saba gata karini kalapataru manahu~ nipata  
kamthu sukha mukha ava na bani janu pathinu dina binu pani  
puni kaha katu kathora kaikei manahu~ ghaya mahu~ mahura dei  
jaum amtahu~ asa karatabu raheu magu magu tumha kehim bala kaheu  
dui ki hoi eka samaya bhuala ha~saba thathai phulauba gala  
dani kahauba aru kripanai hoi ki khema kusala rautai  
chada़hu bacanu ki dhiraju dharahu jani abala jimi karuna karahu  
tanu tiya tanaya dhamu dhanu dharani satyasamdha kahu~ trina sama barani 
do.  marama bacana suni rau kaha kahu kachu doshu na tora 
      lageu tohi pisaca jimi kalu kahavata mora  35 
Meaning (English)

The king is utterly overwhelmed, all limbs gone limp — like a great elephant that has crashed down a wish-fulfilling tree. His throat is dry, no words come — like a fish thrashing without water. Kaikeyi presses him again with even harsher, cutting words — like poison poured into an open wound. 'If you meant to end it this way, why did you bid me ask? To be called a giver and then prove stingy — both cannot coexist. Either renounce your word or bear it with composure — do not weep like a helpless woman. For one true to his word, body, wife, son, wealth, and home are all declared no more than a blade of grass.' The king hears these piercing words and says: 'You are not to blame — Death has seized hold of you like a demon.'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राजा व्याकुल हैं, सब अंग शिथिल — जैसे कल्पवृक्ष पर हाथी गिर पड़ा। कंठ सूखा, मुँह से वाणी नहीं निकलती — जैसे पानी बिना मछली। कैकेयी ने फिर कटु-कठोर वचन कहे — जैसे घाव में माहुर डाला। "अंत में ऐसा ही करना था तो माँगने को क्यों कहा? दानी कहलाना और कंजूसी — दोनों एक साथ नहीं होते। वचन छोड़ो या धीरज धरो — स्त्री की तरह करुणा मत करो। सत्यसंध के लिए तन, पत्नी, पुत्र, धन-धाम तृण-तुल्य हैं।" राजा ने यह मर्म-वचन सुनकर कहा: "तुम्हारा कोई दोष नहीं — काल ने तुम पर पिशाच-सा अधिकार कर लिया।"

About this verse

This is verse 35 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Manthara's Scheme & Kaikeyi's Two Boons” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 35: byakula rau sithila saba gata karini — Meaning | VedKosh