Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 322

Ayodhya Kand Verse 322

अयोध्याकाण्ड · पादुका-प्रदान और भरत की विदाई
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
मुनि महिसुर गुर भरत भुआलू। राम बिरहँ सबु साजु बिहालू ॥ 
प्रभु गुन ग्राम गनत मन माहीं। सब चुपचाप चले मग जाहीं ॥ 
जमुना उतरि पार सबु भयऊ। सो बासरु बिनु भोजन गयऊ ॥ 
उतरि देवसरि दूसर बासू। रामसखाँ सब कीन्ह सुपासू ॥ 
सई उतरि गोमतीं नहाए। चौथें दिवस अवधपुर आए।
जनकु रहे पुर बासर चारी। राज काज सब साज सँभारी ॥ 
सौंपि सचिव गुर भरतहि राजू। तेरहुति चले साजि सबु साजू ॥ 
नगर नारि नर गुर सिख मानी। बसे सुखेन राम रजधानी ॥
दो.  राम दरस लगि लोग सब करत नेम उपबास। 
      तजि तजि भूषन भोग सुख जिअत अवधि कीं आस ॥ ३२२ ॥
Roman (IAST)
muni mahisura gura bharata bhuālū| rāma biraha~ sabu sāju bihālū || 
prabhu guna grāma ganata mana māhīṃ| saba cupacāpa cale maga jāhīṃ || 
jamunā utari pāra sabu bhayaū| so bāsaru binu bhojana gayaū || 
utari devasari dūsara bāsū| rāmasakhā~ saba kīnha supāsū || 
saī utari gomatīṃ nahāe| cautheṃ divasa avadhapura āe|
janaku rahe pura bāsara cārī| rāja kāja saba sāja sa~bhārī || 
sauṃpi saciva gura bharatahi rājū| terahuti cale sāji sabu sājū || 
nagara nāri nara gura sikha mānī| base sukhena rāma rajadhānī ||
do.  rāma darasa lagi loga saba karata nema upabāsa| 
      taji taji bhūṣana bhoga sukha jiata avadhi kīṃ āsa || 322 ||
Simple transliteration
muni mahisura gura bharata bhualu rama biraha~ sabu saju bihalu  
prabhu guna grama ganata mana mahim saba cupacapa cale maga jahim  
jamuna utari para sabu bhayau so basaru binu bhojana gayau  
utari devasari dusara basu ramasakha~ saba kinha supasu  
sai utari gomatim nahae cauthem divasa avadhapura ae
janaku rahe pura basara cari raja kaja saba saja sa~bhari  
saumpi saciva gura bharatahi raju terahuti cale saji sabu saju  
nagara nari nara gura sikha mani base sukhena rama rajadhani 
do.  rama darasa lagi loga saba karata nema upabasa 
      taji taji bhushana bhoga sukha jiata avadhi kim asa  322 
Meaning (English)

The sages, Brahmins, the guru, Bharat, and King Janak — all went along the road silently, overcome with Ram's separation, inwardly reciting the garland of the Lord's virtues. Having crossed the Yamuna, the entire company reached the far bank; that day passed without food. On the second day, crossing the divine river (the Ganga), they camped for the second night — Ram's friend the Nishad-king attended well to everyone's needs. Crossing the Sai and then bathing in the Gomati, they reached Ayodhya on the fourth day. King Janak stayed in the city for four days, attending to statecraft and all arrangements. Handing over the burden of kingship to the ministers and the guru, and entrusting the realm to Bharat, the king of Terahthi departed. The men and women of the city, heeding the guru's guidance, settled contentedly in Ram's capital; all kept vows and fasts for Ram's sight, giving up ornaments, pleasures, and comforts, living only by the hope of the duration's end.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

मुनि, ब्राह्मण, गुरु, भरत और राजा जनक — सभी राम के विरह से व्याकुल होकर चुपचाप रास्ते पर चलते रहे, प्रभु के गुणों की माला मन में जपते रहे। यमुना पार करके समस्त समाज पार हो गया; वह दिन बिना भोजन के ही बीत गया। दूसरे दिन देव-सरिता (गंगा) उतरकर दूसरा पड़ाव किया — राम के मित्र निषाद-राज ने सबकी भली-भाँति व्यवस्था की। सई और गोमती पार करके चौथे दिन अयोध्यापुरी पहुँचे। राजा जनक नगर में चार दिन रहे, राज-काज और सब व्यवस्था सँभालते रहे। सचिव और गुरु को राज-भार सौंपकर भरत को राज देकर तेरहुति-राज चले गए। नगर के नारी-पुरुष गुरु की शिक्षा मानकर राम की राजधानी में सुखपूर्वक रहने लगे; सब लोग राम के दर्शन के लिए नेम-उपवास करते, भूषण-भोग-सुख छोड़कर अवधि के साथ जीते रहे।

About this verse

This is verse 322 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Paduka Gift & Bharat's Farewell” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 322: muni mahisura gura bharata bhualu rama — Meaning | VedKosh