Ayodhya Kand Verse 305
जानहु तात तरनि कुल रीती। सत्यसंध पितु कीरति प्रीती ॥
समउ समाजु लाज गुरुजन की। उदासीन हित अनहित मन की ॥
तुम्हहि बिदित सबही कर करमू। आपन मोर परम हित धरमू ॥
मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा। तदपि कहउँ अवसर अनुसारा ॥
तात तात बिनु बात हमारी। केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी ॥
नतरु प्रजा परिजन परिवारू। हमहि सहित सबु होत खुआरू ॥
जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू। जग केहि कहहु न होइ कलेसू ॥
तस उतपातु तात बिधि कीन्हा। मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा ॥
दो. राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम।
गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम ॥ ३०५ ॥jānahu tāta tarani kula rītī| satyasaṃdha pitu kīrati prītī ||
samau samāju lāja gurujana kī| udāsīna hita anahita mana kī ||
tumhahi bidita sabahī kara karamū| āpana mora parama hita dharamū ||
mohi saba bhā~ti bharosa tumhārā| tadapi kahau~ avasara anusārā ||
tāta tāta binu bāta hamārī| kevala gurukula kṛpā~ sa~bhārī ||
nataru prajā parijana parivārū| hamahi sahita sabu hota khuārū ||
jauṃ binu avasara athava~ dinesū| jaga kehi kahahu na hoi kalesū ||
tasa utapātu tāta bidhi kīnhā| muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||
do. rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma|
gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoihi parināma || 305 ||janahu tata tarani kula riti satyasamdha pitu kirati priti
samau samaju laja gurujana ki udasina hita anahita mana ki
tumhahi bidita sabahi kara karamu apana mora parama hita dharamu
mohi saba bha~ti bharosa tumhara tadapi kahau~ avasara anusara
tata tata binu bata hamari kevala gurukula kripa~ sa~bhari
nataru praja parijana parivaru hamahi sahita sabu hota khuaru
jaum binu avasara athava~ dinesu jaga kehi kahahu na hoi kalesu
tasa utapatu tata bidhi kinha muni mithilesa rakhi sabu linha
do. raja kaja saba laja pati dharama dharani dhana dhama
gura prabhau palihi sabahi bhala hoihi parinama 305 Ram said to Bharat — you know the tradition of the solar dynasty, your father's truth-vow and beloved fame, the demands of the moment, the assembly, the honour of elders, and the welfare of the indifferent and the opposed alike. You know the duty of all and the dharma that is the supreme good for both of us; I have every confidence in you, yet I speak according to the occasion. O dear one, without our father, our affairs have been sustained only by the grace of the guru-lineage — otherwise the people, our relatives, the family, and we ourselves would all have been scattered in ruin. Just as if the sun were to set without the right time the world would suffer, so too has fate created this calamity; but the sage and Mithilesh have held everything together.
राम ने भरत से कहा — तुम सूर्यकुल की परंपरा, पिता के सत्यव्रत और कीर्ति-प्रेम, समय, समाज, गुरुजनों की लाज, उदासीन और विरोधी — सभी के हित को जानते हो। तुम सबके कर्म को और हमारे परम हित के धर्म को जानते हो; मुझे तुम पर सर्वथा भरोसा है, फिर भी अवसर के अनुसार कह रहा हूँ। तात, पिता के बिना हमारा काम केवल गुरु-कुल की कृपा से सँभला हुआ है — अन्यथा प्रजा, परिजन, परिवार और हम सब खुआर हो जाते। जैसे अवसर के बिना सूर्य भी अस्त हो जाए तो जग को कष्ट होता है, वैसे ही विधाता ने यह उत्पात किया है; पर मुनि और मिथिलेश ने सबको सँभाल लिया।
This is verse 305 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Paduka Gift & Bharat's Farewell” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.