Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 30

Ayodhya Kand Verse 30

अयोध्याकाण्ड · मंथरा का षड्यंत्र — कैकेयी के दो वरदान
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
एहि बिधि राउ मनहिं मन झाँखा। देखि कुभाँति कुमति मन माखा ॥ 
भरतु कि राउर पूत न होहीं। आनेहु मोल बेसाहि कि मोही ॥ 
जो सुनि सरु अस लाग तुम्हारें। काहे न बोलहु बचनु सँभारे ॥ 
देहु उतरु अनु करहु कि नाहीं। सत्यसंध तुम्ह रघुकुल माहीं ॥ 
देन कहेहु अब जनि बरु देहू। तजहुँ सत्य जग अपजसु लेहू ॥ 
सत्य सराहि कहेहु बरु देना। जानेहु लेइहि मागि चबेना ॥ 
सिबि दधीचि बलि जो कछु भाषा। तनु धनु तजेउ बचन पनु राखा ॥ 
अति कटु बचन कहति कैकेई। मानहुँ लोन जरे पर देई ॥
दो.  धरम धुरंधर धीर धरि नयन उघारे रायँ। 
      सिरु धुनि लीन्हि उसास असि मारेसि मोहि कुठायँ ॥ ३० ॥
Roman (IAST)
ehi bidhi rāu manahiṃ mana jhā~khā| dekhi kubhā~ti kumati mana mākhā || 
bharatu ki rāura pūta na hohīṃ| ānehu mola besāhi ki mohī || 
jo suni saru asa lāga tumhāreṃ| kāhe na bolahu bacanu sa~bhāre || 
dehu utaru anu karahu ki nāhīṃ| satyasaṃdha tumha raghukula māhīṃ || 
dena kahehu aba jani baru dehū| tajahu~ satya jaga apajasu lehū || 
satya sarāhi kahehu baru denā| jānehu leihi māgi cabenā || 
sibi dadhīci bali jo kachu bhāṣā| tanu dhanu tajeu bacana panu rākhā || 
ati kaṭu bacana kahati kaikeī| mānahu~ lona jare para deī ||
do.  dharama dhuraṃdhara dhīra dhari nayana ughāre rāya~| 
      siru dhuni līnhi usāsa asi māresi mohi kuṭhāya~ || 30 ||
Simple transliteration
ehi bidhi rau manahim mana jha~kha dekhi kubha~ti kumati mana makha  
bharatu ki raura puta na hohim anehu mola besahi ki mohi  
jo suni saru asa laga tumharem kahe na bolahu bacanu sa~bhare  
dehu utaru anu karahu ki nahim satyasamdha tumha raghukula mahim  
dena kahehu aba jani baru dehu tajahu~ satya jaga apajasu lehu  
satya sarahi kahehu baru dena janehu leihi magi cabena  
sibi dadhici bali jo kachu bhasha tanu dhanu tajeu bacana panu rakha  
ati katu bacana kahati kaikei manahu~ lona jare para dei 
do.  dharama dhuramdhara dhira dhari nayana ughare raya~ 
      siru dhuni linhi usasa asi maresi mohi kuthaya~  30 
Meaning (English)

The king burns inwardly; seeing the ill-minded Kaikeyi his heart grows more enraged. She says: 'Is Bharat not your son? Did you buy me at a price? If these words strike you like an arrow, answer calmly. Say yes or no.' She taunts: 'To be called a giver and then prove miserly — does this befit a king? Shibi, Dadhichi, and Bali gave up body and wealth yet kept their word.' Hearing these piercing words, the king, bearing the weight of dharma, steadies himself, opens his eyes, beats his forehead, and draws a long anguished breath.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राजा मन-ही-मन जलते रहे; कुमति को देखकर उनका मन और माखा। कैकेयी बोली: "क्या भरत आपके पुत्र नहीं? क्या आपने मुझे मोल लिया है? यदि तीर-सा लगा तो सँभलकर उत्तर दीजिए। दो — या नहीं — स्पष्ट कहिए।" ताना दिया: "दानी कहलाएं और फिर कृपणता। शिबि, दधीचि, बलि ने तन-धन तजा पर वचन रखा।" कैकेयी के मर्म-वचन सुनकर राजा ने धर्म का बोझ उठाए, धीर धरकर आँखें खोलीं, माथा धुना और लंबी साँस ली।

About this verse

This is verse 30 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Manthara's Scheme & Kaikeyi's Two Boons” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 30: ehi bidhi rau manahim mana jha~kha — Meaning | VedKosh