Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 29

Ayodhya Kand Verse 29

अयोध्याकाण्ड · मंथरा का षड्यंत्र — कैकेयी के दो वरदान
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सुनहु प्रानप्रिय भावत जी का। देहु एक बर भरतहि टीका ॥ 
मागउँ दूसर बर कर जोरी। पुरवहु नाथ मनोरथ मोरी ॥ 
तापस बेष बिसेषि उदासी। चौदह बरिस रामु बनबासी ॥ 
सुनि मृदु बचन भूप हियँ सोकू। ससि कर छुअत बिकल जिमि कोकू ॥ 
गयउ सहमि नहिं कछु कहि आवा। जनु सचान बन झपटेउ लावा ॥ 
बिबरन भयउ निपट नरपालू। दामिनि हनेउ मनहुँ तरु तालू ॥ 
माथे हाथ मूदि दोउ लोचन। तनु धरि सोचु लाग जनु सोचन ॥ 
मोर मनोरथु सुरतरु फूला। फरत करिनि जिमि हतेउ समूला ॥ 
अवध उजारि कीन्हि कैकेईं। दीन्हसि अचल बिपति कै नेईं ॥
दो.  कवनें अवसर का भयउ गयउँ नारि बिस्वास। 
      जोग सिद्धि फल समय जिमि जतिहि अबिद्या नास ॥ २९ ॥
Roman (IAST)
sunahu prānapriya bhāvata jī kā| dehu eka bara bharatahi ṭīkā || 
māgau~ dūsara bara kara jorī| puravahu nātha manoratha morī || 
tāpasa beṣa biseṣi udāsī| caudaha barisa rāmu banabāsī || 
suni mṛdu bacana bhūpa hiya~ sokū| sasi kara chuata bikala jimi kokū || 
gayau sahami nahiṃ kachu kahi āvā| janu sacāna bana jhapaṭeu lāvā || 
bibarana bhayau nipaṭa narapālū| dāmini haneu manahu~ taru tālū || 
māthe hātha mūdi dou locana| tanu dhari socu lāga janu socana || 
mora manorathu surataru phūlā| pharata karini jimi hateu samūlā || 
avadha ujāri kīnhi kaikeīṃ| dīnhasi acala bipati kai neīṃ ||
do.  kavaneṃ avasara kā bhayau gayau~ nāri bisvāsa| 
      joga siddhi phala samaya jimi jatihi abidyā nāsa || 29 ||
Simple transliteration
sunahu pranapriya bhavata ji ka dehu eka bara bharatahi tika  
magau~ dusara bara kara jori puravahu natha manoratha mori  
tapasa besha biseshi udasi caudaha barisa ramu banabasi  
suni mridu bacana bhupa hiya~ soku sasi kara chuata bikala jimi koku  
gayau sahami nahim kachu kahi ava janu sacana bana jhapateu lava  
bibarana bhayau nipata narapalu damini haneu manahu~ taru talu  
mathe hatha mudi dou locana tanu dhari socu laga janu socana  
mora manorathu surataru phula pharata karini jimi hateu samula  
avadha ujari kinhi kaikeim dinhasi acala bipati kai neim 
do.  kavanem avasara ka bhayau gayau~ nari bisvasa 
      joga siddhi phala samaya jimi jatihi abidya nasa  29 
Meaning (English)

Kaikeyi says: 'Listen, my dearest — in the first boon, give Bharat the royal coronation. In the second, I beg with folded hands: let Ram live in the forest as an ascetic for fourteen years.' Hearing these gentle yet devastating words, grief surges in the king's heart — like a chakva bird distressed by moonlight. The king reels, unable to speak — as if a hawk has swooped without warning on a quail. He turns utterly colourless, like a palmyra tree struck by lightning. He places his hand on his forehead and closes both eyes. 'My wish, like a wish-fulfilling tree in full bloom, has been torn from the root by a she-elephant just as it was to bear fruit. Kaikeyi has laid Ayodhya to ruin.'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

कैकेयी बोली: "सुनो प्राण-प्रिय — एक वर में भरत को राज-तिलक दो। दूसरा वर हाथ जोड़कर माँगती हूँ: राम चौदह वर्ष तपस्वी वेश में वन में रहें।" यह मृदु वचन सुनते ही राजा के हृदय में शोक उठा — जैसे चाँदनी से चकवा व्याकुल हो। राजा सहम गए, कुछ बोलते न बना — जैसे श्येन ने लावा पर झपट्टा मारा। राजा बिल्कुल बदरंग हो गए — मानो बिजली ने ताड़ को गिरा दिया। उन्होंने माथे पर हाथ रखकर आँखें मूँद लीं। "मेरा मनोरथ रूपी कल्पतरु फूला था — फलते समय हथिनी ने जड़ से उखाड़ दिया। कैकेयी ने अवध उजाड़ दिया।"

About this verse

This is verse 29 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Manthara's Scheme & Kaikeyi's Two Boons” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 29: sunahu pranapriya bhavata ji ka dehu — Meaning | VedKosh