Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 297

Ayodhya Kand Verse 297

अयोध्याकाण्ड · पादुका-प्रदान और भरत की विदाई
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सभा सकुच बस भरत निहारी। रामबंधु धरि धीरजु भारी ॥ 
कुसमउ देखि सनेहु सँभारा। बढ़त बिंधि जिमि घटज निवारा ॥ 
सोक कनकलोचन मति छोनी। हरी बिमल गुन गन जगजोनी ॥ 
भरत बिबेक बराहँ बिसाला। अनायास उधरी तेहि काला ॥ 
करि प्रनामु सब कहँ कर जोरे। रामु राउ गुर साधु निहोरे ॥ 
छमब आजु अति अनुचित मोरा। कहउँ बदन मृदु बचन कठोरा ॥ 
हियँ सुमिरी सारदा सुहाई। मानस तें मुख पंकज आई ॥ 
बिमल बिबेक धरम नय साली। भरत भारती मंजु मराली ॥
दो.  निरखि बिबेक बिलोचनन्हि सिथिल सनेहँ समाजु। 
      करि प्रनामु बोले भरतु सुमिरि सीय रघुराजु ॥ २९७ ॥
Roman (IAST)
sabhā sakuca basa bharata nihārī| rāmabaṃdhu dhari dhīraju bhārī || 
kusamau dekhi sanehu sa~bhārā| baḍha़ta biṃdhi jimi ghaṭaja nivārā || 
soka kanakalocana mati chonī| harī bimala guna gana jagajonī || 
bharata bibeka barāha~ bisālā| anāyāsa udharī tehi kālā || 
kari pranāmu saba kaha~ kara jore| rāmu rāu gura sādhu nihore || 
chamaba āju ati anucita morā| kahau~ badana mṛdu bacana kaṭhorā || 
hiya~ sumirī sāradā suhāī| mānasa teṃ mukha paṃkaja āī || 
bimala bibeka dharama naya sālī| bharata bhāratī maṃju marālī ||
do.  nirakhi bibeka bilocananhi sithila saneha~ samāju| 
      kari pranāmu bole bharatu sumiri sīya raghurāju || 297 ||
Simple transliteration
sabha sakuca basa bharata nihari ramabamdhu dhari dhiraju bhari  
kusamau dekhi sanehu sa~bhara badha़ta bimdhi jimi ghataja nivara  
soka kanakalocana mati choni hari bimala guna gana jagajoni  
bharata bibeka baraha~ bisala anayasa udhari tehi kala  
kari pranamu saba kaha~ kara jore ramu rau gura sadhu nihore  
chamaba aju ati anucita mora kahau~ badana mridu bacana kathora  
hiya~ sumiri sarada suhai manasa tem mukha pamkaja ai  
bimala bibeka dharama naya sali bharata bharati mamju marali 
do.  nirakhi bibeka bilocananhi sithila saneha~ samaju 
      kari pranamu bole bharatu sumiri siya raghuraju  297 
Meaning (English)

Seeing the assembly's hesitation, Bharat — Ram's younger brother — gathered immense resolve; recognising the difficult moment, he restrained his swelling grief just as the sage Agastya once held back the rising clouds. He lifted the understanding drowned in the mud of sorrow with the great boar of discernment; bowing to all and humbly appealing to Ram, the king, the guru, and the saints, he said — today my words are most improper, for I am about to speak hard truths with a tender voice. He silently invoked Saraswati, who seemed to emerge from the lotus of his mouth like a swan from the clear Manasarovar lake.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

भरत ने सभा का संकोच देखा और रामजी के छोटे भाई ने भारी धैर्य धारण किया; कठिन समय जानकर उन्होंने अपने स्नेह को सँभाला, ठीक उसी तरह जैसे बढ़ते बादल को देख कुम्भज मुनि उसे रोक लेते हैं। उन्होंने शोक-रूपी कीचड़ में डूबी बुद्धि को विवेक के वराह-रूप से उबारा; सबको प्रणाम कर, राम, राजा, गुरु और साधुजनों से निहोरे लगाते हुए बोले — आज मेरी अत्यंत अनुचित बात है, कोमल मुँह से कठोर वचन कह रहा हूँ। उन्होंने मन ही मन सरस्वती का स्मरण किया जो उनके कंठ से मानो मानसरोवर से हंसी-सी निकल पड़ीं।

About this verse

This is verse 297 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Paduka Gift & Bharat's Farewell” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 297: sabha sakuca basa bharata nihari — Meaning | VedKosh