Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 272

Ayodhya Kand Verse 272

अयोध्याकाण्ड · चित्रकूट का दरबार — मुनि-मंडल और जनक-मिलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
दूतन्ह आइ भरत कइ करनी। जनक समाज जथामति बरनी ॥ 
सुनि गुर परिजन सचिव महीपति। भे सब सोच सनेहँ बिकल अति ॥ 
धरि धीरजु करि भरत बड़ाई। लिए सुभट साहनी बोलाई ॥ 
घर पुर देस राखि रखवारे। हय गय रथ बहु जान सँवारे ॥ 
दुघरी साधि चले ततकाला। किए बिश्रामु न मग महीपाला ॥ 
भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा। चले जमुन उतरन सबु लागा ॥ 
खबरि लेन हम पठए नाथा। तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा ॥ 
साथ किरात छ सातक दीन्हे। मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे ॥
दो.  सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु। 
      रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु ॥ २७२ ॥
Roman (IAST)
dūtanha āi bharata kai karanī| janaka samāja jathāmati baranī || 
suni gura parijana saciva mahīpati| bhe saba soca saneha~ bikala ati || 
dhari dhīraju kari bharata baḍa़āī| lie subhaṭa sāhanī bolāī || 
ghara pura desa rākhi rakhavāre| haya gaya ratha bahu jāna sa~vāre || 
dugharī sādhi cale tatakālā| kie biśrāmu na maga mahīpālā || 
bhorahiṃ āju nahāi prayāgā| cale jamuna utarana sabu lāgā || 
khabari lena hama paṭhae nāthā| tinha kahi asa mahi nāyau māthā || 
sātha kirāta cha sātaka dīnhe| munibara turata bidā cara kīnhe ||
do.  sunata janaka āgavanu sabu haraṣeu avadha samāju| 
      raghunaṃdanahi sakocu baḍa़ soca bibasa surarāju || 272 ||
Simple transliteration
dutanha ai bharata kai karani janaka samaja jathamati barani  
suni gura parijana saciva mahipati bhe saba soca saneha~ bikala ati  
dhari dhiraju kari bharata bada़ai lie subhata sahani bolai  
ghara pura desa rakhi rakhavare haya gaya ratha bahu jana sa~vare  
dughari sadhi cale tatakala kie bishramu na maga mahipala  
bhorahim aju nahai prayaga cale jamuna utarana sabu laga  
khabari lena hama pathae natha tinha kahi asa mahi nayau matha  
satha kirata cha sataka dinhe munibara turata bida cara kinhe 
do.  sunata janaka agavanu sabu harasheu avadha samaju 
      raghunamdanahi sakocu bada़ soca bibasa suraraju  272 
Meaning (English)

The messengers returned and described Bharat's conduct and character before Janak's court as best they could. The guru, family members, ministers, and King Janak himself were all overcome with emotion and love on hearing the account. Steadying himself and praising Bharat, the king summoned his finest warriors and officers. Guards were appointed for the protection of homes, city, and country, and elephants, horses, chariots, and many vehicles were made ready. Having prepared in advance, they departed immediately — the king did not rest on the way. At dawn today they bathed at Prayag and began crossing the Yamuna; the advance messengers they had sent earlier met them there, bowed to the ground, and gave their report; six or seven forest-dweller guides were also provided. The sage straightway dismissed the messengers. Hearing of Janak's arrival, all the people of Ayodhya (who were at Chitrakut) were overjoyed; Raghunanadan Ram felt a great reticence, and the king of the gods, Indra, fell into anxious thought.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

दूत आकर जनक की सभा के सामने भरत की करनी यथामति वर्णन की। गुरु, परिजन, सचिव और राजा जनक सब सुनकर स्नेहवश अत्यन्त विकल हो गए। धैर्य धरकर और भरत की बड़ाई करके राजा ने श्रेष्ठ योद्धाओं और साहनी को बुलाया। घर, नगर और देश की रक्षा के लिए पहरेदार रखे और हाथी, घोड़े, रथ और अनेक वाहन सजाए। पहले से ही चलने की तैयारी करके ततकाल चल पड़े — मार्ग में राजा ने विश्राम नहीं किया। आज भोर को ही प्रयाग में नहाकर यमुना उतरने लगे, और खबर लेने के लिए जो दूत पहले भेजे गए थे वे आकर मिले — उन्होंने माथा नवाकर बताया; साथ में छः-सात किरात भी दिए। मुनिवर ने तुरन्त दूतों को विदा किया। जनक के आगमन का समाचार सुनकर अयोध्या के सब लोग हर्षित हुए, रघुनन्दन को बड़ा संकोच हुआ और देवराज इन्द्र सोच-विभोर हो गए।

About this verse

This is verse 272 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Ram's Court — Sages & Janaka's Visit” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 272: dutanha ai bharata kai karani janaka — Meaning | VedKosh