Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 259

Ayodhya Kand Verse 259

अयोध्याकाण्ड · चित्रकूट का दरबार — मुनि-मंडल और जनक-मिलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
गुरु अनुराग भरत पर देखी। राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी ॥ 
भरतहि धरम धुरंधर जानी। निज सेवक तन मानस बानी ॥ 
बोले गुर आयस अनुकूला। बचन मंजु मृदु मंगलमूला ॥ 
नाथ सपथ पितु चरन दोहाई। भयउ न भुअन भरत सम भाई ॥ 
जे गुर पद अंबुज अनुरागी। ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी ॥ 
राउर जा पर अस अनुरागू। को कहि सकइ भरत कर भागू ॥ 
लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई। करत बदन पर भरत बड़ाई ॥ 
भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई। अस कहि राम रहे अरगाई ॥
दो.  तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात। 
      कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात ॥ २५९ ॥
Roman (IAST)
guru anurāga bharata para dekhī| rāma hdaya~ ānaṃdu biseṣī || 
bharatahi dharama dhuraṃdhara jānī| nija sevaka tana mānasa bānī || 
bole gura āyasa anukūlā| bacana maṃju mṛdu maṃgalamūlā || 
nātha sapatha pitu carana dohāī| bhayau na bhuana bharata sama bhāī || 
je gura pada aṃbuja anurāgī| te lokahu~ bedahu~ baḍa़bhāgī || 
rāura jā para asa anurāgū| ko kahi sakai bharata kara bhāgū || 
lakhi laghu baṃdhu buddhi sakucāī| karata badana para bharata baḍa़āī || 
bharatu kahahīṃ soi kie~ bhalāī| asa kahi rāma rahe aragāī ||
do.  taba muni bole bharata sana saba sa~kocu taji tāta| 
      kṛpāsiṃdhu priya baṃdhu sana kahahu hṛdaya kai bāta || 259 ||
Simple transliteration
guru anuraga bharata para dekhi rama hdaya~ anamdu biseshi  
bharatahi dharama dhuramdhara jani nija sevaka tana manasa bani  
bole gura ayasa anukula bacana mamju mridu mamgalamula  
natha sapatha pitu carana dohai bhayau na bhuana bharata sama bhai  
je gura pada ambuja anuragi te lokahu~ bedahu~ bada़bhagi  
raura ja para asa anuragu ko kahi sakai bharata kara bhagu  
lakhi laghu bamdhu buddhi sakucai karata badana para bharata bada़ai  
bharatu kahahim soi kie~ bhalai asa kahi rama rahe aragai 
do.  taba muni bole bharata sana saba sa~kocu taji tata 
      kripasimdhu priya bamdhu sana kahahu hridaya kai bata  259 
Meaning (English)

Seeing the guru's deep affection for Bharat, Ram felt special joy in his heart. Recognising Bharat as the upholder of dharma and his own servant in thought, word, and deed, Ram spoke gentle, auspicious words in keeping with the guru's wish — swearing by his father's feet, he declared that no brother like Bharat has ever been born in this world; those devoted to the guru's lotus feet are blessed in both this world and the Vedic realm. What can be said of Bharat's fortune, upon whom the guru's love rests so abundantly? Ram humbly added that as the younger brother his own wisdom is limited and it would not be fitting for him to praise Bharat — whatever Bharat says will be right. Then the sage addressed Bharat, asking him to set aside all hesitation and speak his heart's truth before Ram, the ocean of compassion and his dear brother.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

गुरु का भरत के प्रति अनुराग देखकर राम के हृदय में विशेष आनन्द हुआ। उन्होंने भरत को धर्म का धुरंधर और मन-वचन-कर्म से अपना सेवक जाना, और गुरु की आज्ञा के अनुकूल मंगलमूल मधुर वचन बोले — हे नाथ, पितु-चरण की सौगन्ध है, इस जगत में भरत के समान भाई कोई नहीं हुआ; जो गुरु-चरणों के अनुरागी हैं वे लोक और वेद दोनों में सौभाग्यशाली हैं। भरत के भाग्य की तो क्या कहें, जिन पर गुरु का ऐसा अनुराग है। मुझ छोटे भाई की बुद्धि संकुचित है, बड़े भाई (भरत) की प्रशंसा मुँह से करना उचित नहीं — भरत जो कहें वही उचित है। तब मुनि ने भरत से कहा — सब संकोच छोड़कर कृपा-सिन्धु प्रिय भाई राम के सामने अपने हृदय की बात कहो।

About this verse

This is verse 259 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Ram's Court — Sages & Janaka's Visit” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 259: guru anuraga bharata para dekhi rama — Meaning | VedKosh