Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 241

Ayodhya Kand Verse 241

अयोध्याकाण्ड · चित्रकूट में भरत-राम मिलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी। कबिकुल अगम करम मन बानी ॥ 
परम पेम पूरन दोउ भाई। मन बुधि चित अहमिति बिसराई ॥ 
कहहु सुपेम प्रगट को करई। केहि छाया कबि मति अनुसरई ॥ 
कबिहि अरथ आखर बलु साँचा। अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा ॥ 
अगम सनेह भरत रघुबर को। जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को ॥ 
सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती। बाज सुराग कि गाँडर ताँती ॥ 
मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की। सुरगन सभय धकधकी धरकी ॥ 
समुझाए सुरगुरु जड़ जागे। बरषि प्रसून प्रसंसन लागे ॥
दो.  मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम। 
      भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम ॥ २४१ ॥
Roman (IAST)
milani prīti kimi jāi bakhānī| kabikula agama karama mana bānī || 
parama pema pūrana dou bhāī| mana budhi cita ahamiti bisarāī || 
kahahu supema pragaṭa ko karaī| kehi chāyā kabi mati anusaraī || 
kabihi aratha ākhara balu sā~cā| anuhari tāla gatihi naṭu nācā || 
agama saneha bharata raghubara ko| jaha~ na jāi manu bidhi hari hara ko || 
so maiṃ kumati kahauṃ kehi bhā~tī| bāja surāga ki gā~ḍara tā~tī || 
milani biloki bharata raghubara kī| suragana sabhaya dhakadhakī dharakī || 
samujhāe suraguru jaḍa़ jāge| baraṣi prasūna prasaṃsana lāge ||
do.  mili sapema ripusūdanahi kevaṭu bheṃṭeu rāma| 
      bhūri bhāya~ bheṃṭe bharata lachimana karata pranāma || 241 ||
Simple transliteration
milani priti kimi jai bakhani kabikula agama karama mana bani  
parama pema purana dou bhai mana budhi cita ahamiti bisarai  
kahahu supema pragata ko karai kehi chaya kabi mati anusarai  
kabihi aratha akhara balu sa~ca anuhari tala gatihi natu naca  
agama saneha bharata raghubara ko jaha~ na jai manu bidhi hari hara ko  
so maim kumati kahaum kehi bha~ti baja suraga ki ga~dara ta~ti  
milani biloki bharata raghubara ki suragana sabhaya dhakadhaki dharaki  
samujhae suraguru jada़ jage barashi prasuna prasamsana lage 
do.  mili sapema ripusudanahi kevatu bhemteu rama 
      bhuri bhaya~ bhemte bharata lachimana karata pranama  241 
Meaning (English)

How can the love of this meeting be described? It transcends action, thought and speech — altogether beyond the reach of poets. Both brothers were filled to completeness with supreme love, forgetting mind, intellect, consciousness and ego. Tulsidas says: how can a poet's limited understanding follow even the shadow of this unfathomable love? The love between Bharat and Ram is beyond what the minds of Brahma, Vishnu and Shiva can enter. Seeing this reunion, the gods were stunned with awe; Brihaspati steadied them, they recovered their senses and began showering flowers. Ram then warmly embraced Shatrughna and the boatman in turn, and then had Bharat receive Lakshman's prostration.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

इस मिलन की प्रीति का वर्णन कैसे हो? यह कर्म, मन और वाणी — तीनों से परे, कविकुल के लिए अगम है। दोनों भाई परम प्रेम में पूर्ण थे — मन, बुद्धि, चित्त और अहंकार सब भूल गए। तुलसीदास कहते हैं — इस अगाध प्रेम की छाया के पीछे कवि की मति कैसे चले? भरत और रघुबर का यह प्रेम ब्रह्मा-विष्णु-महेश के मन तक नहीं जाता। यह मिलन देखकर देवगण घबरा गए; बृहस्पति ने समझाया, सब चेते और फूल बरसाने लगे। इसके बाद राम ने रिपुसूदन (शत्रुघ्न) और केवट से प्रेम से मिले, फिर भरत से लक्ष्मण का प्रणाम करवाया।

About this verse

This is verse 241 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Bharat-Ram Milap at Chitrakut” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 241: milani priti kimi jai bakhani kabikula — Meaning | VedKosh