Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 232

Ayodhya Kand Verse 232

अयोध्याकाण्ड · चित्रकूट में भरत-राम मिलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई। गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई ॥ 
गोपद जल बूड़हिं घटजोनी। सहज छमा बरु छाड़ै छोनी ॥ 
मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई। होइ न नृपमदु भरतहि भाई ॥ 
लखन तुम्हार सपथ पितु आना। सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना ॥ 
सगुन खीरु अवगुन जलु ताता। मिलइ रचइ परपंचु बिधाता ॥ 
भरतु हंस रबिबंस तड़ागा। जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा ॥ 
गहि गुन पय तजि अवगुन बारी। निज जस जगत कीन्हि उजिआरी ॥ 
कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ। पेम पयोधि मगन रघुराऊ ॥
दो.  सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु। 
      सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु ॥ २३२ ॥
Roman (IAST)
timiru taruna taranihi maku gilaī| gaganu magana maku meghahiṃ milaī || 
gopada jala būḍa़hiṃ ghaṭajonī| sahaja chamā baru chāḍa़ai chonī || 
masaka phū~ka maku meru uḍa़āī| hoi na nṛpamadu bharatahi bhāī || 
lakhana tumhāra sapatha pitu ānā| suci subaṃdhu nahiṃ bharata samānā || 
saguna khīru avaguna jalu tātā| milai racai parapaṃcu bidhātā || 
bharatu haṃsa rabibaṃsa taḍa़āgā| janami kīnha guna doṣa bibhāgā || 
gahi guna paya taji avaguna bārī| nija jasa jagata kīnhi ujiārī || 
kahata bharata guna sīlu subhāū| pema payodhi magana raghurāū ||
do.  suni raghubara bānī bibudha dekhi bharata para hetu| 
      sakala sarāhata rāma so prabhu ko kṛpāniketu || 232 ||
Simple transliteration
timiru taruna taranihi maku gilai gaganu magana maku meghahim milai  
gopada jala buda़him ghatajoni sahaja chama baru chada़ai choni  
masaka phu~ka maku meru uda़ai hoi na nripamadu bharatahi bhai  
lakhana tumhara sapatha pitu ana suci subamdhu nahim bharata samana  
saguna khiru avaguna jalu tata milai racai parapamcu bidhata  
bharatu hamsa rabibamsa tada़aga janami kinha guna dosha bibhaga  
gahi guna paya taji avaguna bari nija jasa jagata kinhi ujiari  
kahata bharata guna silu subhau pema payodhi magana raghurau 
do.  suni raghubara bani bibudha dekhi bharata para hetu 
      sakala sarahata rama so prabhu ko kripaniketu  232 
Meaning (English)

Ram continues with a series of impossibilities: even if darkness could swallow the young sun, sky merge into clouds, Agastya drown in hoof-print water, the patient earth abandon her innate forbearance, and a mosquito blow Mount Meru away — still royal arrogance could never enter Bharat. By your oath and by our father's name, O Lakshman, I swear: no brother as pure as Bharat exists in this world. The Creator mingled quality-milk and flaw-water into the fabric of existence, but Bharat was born in it as the royal swan — he extracted the milk of virtue and discarded the water of fault. Saying this, Ram sank deep into an ocean of love for Bharat.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राम आगे कहते हैं — चाहे अंधकार युवा सूर्य को निगल ले, आकाश बादलों में मिल जाए, कुंभज मुनि गाय-खुर के पानी में डूब जाएँ, धरती अपनी सहज क्षमा छोड़ दे, मच्छर फूँककर मेरु उड़ा दे — तब भी भरत को राजमद नहीं होगा। लक्ष्मण, मैं तुम्हारी शपथ और पिता की सौगंध देकर कहता हूँ — भरत के समान पवित्र भाई इस संसार में नहीं। विधाता ने गुण-रूपी दूध और अवगुण-रूपी जल को मिलाकर जो प्रपंच रचा है, उसमें भरत हंस की तरह जन्म लेकर गुण-दूध ग्रहण कर अवगुण-जल त्याग दिए। राम भरत के गुण कहते-कहते प्रेम-समुद्र में डूब गए।

About this verse

This is verse 232 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Bharat-Ram Milap at Chitrakut” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 232: timiru taruna taranihi maku gilai gaganu — Meaning | VedKosh