Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 226

Ayodhya Kand Verse 226

अयोध्याकाण्ड · चित्रकूट में भरत-राम मिलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सकल सनेह सिथिल रघुबर कें। गए कोस दुइ दिनकर ढरकें ॥ 
जलु थलु देखि बसे निसि बीतें। कीन्ह गवन रघुनाथ पिरीतें ॥ 
उहाँ रामु रजनी अवसेषा। जागे सीयँ सपन अस देखा ॥ 
सहित समाज भरत जनु आए। नाथ बियोग ताप तन ताए ॥ 
सकल मलिन मन दीन दुखारी। देखीं सासु आन अनुहारी ॥ 
सुनि सिय सपन भरे जल लोचन। भए सोचबस सोच बिमोचन ॥ 
लखन सपन यह नीक न होई। कठिन कुचाह सुनाइहि कोई ॥ 
अस कहि बंधु समेत नहाने। पूजि पुरारि साधु सनमाने ॥ 

 छं. सनमानि सुर मुनि बंदि बैठे उत्तर दिसि देखत भए। 
 नभ धूरि खग मृग भूरि भागे बिकल प्रभु आश्रम गए ॥ 
 तुलसी उठे अवलोकि कारनु काह चित सचकित रहे। 
 सब समाचार किरात कोलन्हि आइ तेहि अवसर कहे ॥
दो.  सुनत सुमंगल बैन मन प्रमोद तन पुलक भर। 
      सरद सरोरुह नैन तुलसी भरे सनेह जल ॥ २२६ ॥
Roman (IAST)
sakala saneha sithila raghubara keṃ| gae kosa dui dinakara ḍharakeṃ || 
jalu thalu dekhi base nisi bīteṃ| kīnha gavana raghunātha pirīteṃ || 
uhā~ rāmu rajanī avaseṣā| jāge sīya~ sapana asa dekhā || 
sahita samāja bharata janu āe| nātha biyoga tāpa tana tāe || 
sakala malina mana dīna dukhārī| dekhīṃ sāsu āna anuhārī || 
suni siya sapana bhare jala locana| bhae socabasa soca bimocana || 
lakhana sapana yaha nīka na hoī| kaṭhina kucāha sunāihi koī || 
asa kahi baṃdhu sameta nahāne| pūji purāri sādhu sanamāne || 

 chaṃ. sanamāni sura muni baṃdi baiṭhe uttara disi dekhata bhae| 
 nabha dhūri khaga mṛga bhūri bhāge bikala prabhu āśrama gae || 
 tulasī uṭhe avaloki kāranu kāha cita sacakita rahe| 
 saba samācāra kirāta kolanhi āi tehi avasara kahe ||
do.  sunata sumaṃgala baina mana pramoda tana pulaka bhara| 
      sarada saroruha naina tulasī bhare saneha jala || 226 ||
Simple transliteration
sakala saneha sithila raghubara kem gae kosa dui dinakara dharakem  
jalu thalu dekhi base nisi bitem kinha gavana raghunatha piritem  
uha~ ramu rajani avasesha jage siya~ sapana asa dekha  
sahita samaja bharata janu ae natha biyoga tapa tana tae  
sakala malina mana dina dukhari dekhim sasu ana anuhari  
suni siya sapana bhare jala locana bhae socabasa soca bimocana  
lakhana sapana yaha nika na hoi kathina kucaha sunaihi koi  
asa kahi bamdhu sameta nahane puji purari sadhu sanamane  

 cham. sanamani sura muni bamdi baithe uttara disi dekhata bhae 
 nabha dhuri khaga mriga bhuri bhage bikala prabhu ashrama gae  
 tulasi uthe avaloki karanu kaha cita sacakita rahe 
 saba samacara kirata kolanhi ai tehi avasara kahe 
do.  sunata sumamgala baina mana pramoda tana pulaka bhara 
      sarada saroruha naina tulasi bhare saneha jala  226 
Meaning (English)

Overcome with love for Ram and weakened in limb, the party covered only two kos before the sun had set; they made camp by water and set off again at first light out of love for Raghunath. At the ashram, Ram had just woken in the last watch of the night when Sita described a dream — she had seen Bharat arrive with all his family, everyone looking sad and afflicted with grief. Hearing Sita's dream, Ram's eyes filled with tears and he grew thoughtful. Lakshman said the dream was not favourable and foretold the coming of harsh news. The brothers then bathed, worshipped Shiva and honoured the sages. The chhand describes: as Ram sat looking northward he noticed a dust cloud in the sky and birds and animals in agitation; Kirati and Kol forest-dwellers came and reported all the news. Hearing it, Ram's eyes brimmed with loving tears.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राम के प्रति प्रेम में शिथिल होकर सब दो कोस चले, इसी में सूर्य ढल गया। जल और स्थान देखकर रात बिताई और रघुनाथ के प्रति प्रेम से प्रातः ही प्रस्थान कर दिया। उधर आश्रम में राम अभी रात के अवशेष में जागे ही थे — सीताजी ने एक स्वप्न देखा था जिसमें भरत सपरिजन आए थे और सब उदास एवं तापग्रस्त दिख रहे थे। सीताजी का यह स्वप्न सुनकर राम के नेत्र जल से भर गए और वे चिंतित हो गए। लक्ष्मण ने कहा — यह स्वप्न शुभ नहीं, कोई कठोर समाचार सुनाएगा। यह कहकर दोनों भाई नहाए, शिव की पूजा की और साधुओं का सम्मान किया। फिर एक सवैये में वर्णन है — उत्तर दिशा में देखते हुए नभ-धूल और पशु-पक्षियों की चहल-पहल देखी; किरात-कोलों ने आकर सब समाचार दिए। यह सुनकर राम के नेत्र प्रेम-जल से भर गए।

About this verse

This is verse 226 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Bharat-Ram Milap at Chitrakut” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 226: sakala saneha sithila raghubara kem gae — Meaning | VedKosh