Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 213

Ayodhya Kand Verse 213

अयोध्याकाण्ड · भरत का संकल्प — चित्रकूट की यात्रा
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सुनि मुनि बचन भरत हिँय सोचू। भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू ॥ 
जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी। चरन बंदि बोले कर जोरी ॥ 
सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा। परम धरम यहु नाथ हमारा ॥ 
भरत बचन मुनिबर मन भाए। सुचि सेवक सिष निकट बोलाए ॥ 
चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई। कंद मूल फल आनहु जाई ॥ 
भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए। प्रमुदित निज निज काज सिधाए ॥ 
मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता। तसि पूजा चाहिअ जस देवता ॥ 
सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई। आयसु होइ सो करहिं गोसाई ॥
दो.  राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज। 
      पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज ॥ २१३ ॥
Roman (IAST)
suni muni bacana bharata hi~ya socū| bhayau kuavasara kaṭhina sa~kocū || 
jāni garui gura girā bahorī| carana baṃdi bole kara jorī || 
sira dhari āyasu karia tumhārā| parama dharama yahu nātha hamārā || 
bharata bacana munibara mana bhāe| suci sevaka siṣa nikaṭa bolāe || 
cāhie kīnha bharata pahunāī| kaṃda mūla phala ānahu jāī || 
bhalehīṃ nātha kahi tinha sira nāe| pramudita nija nija kāja sidhāe || 
munihi soca pāhuna baḍa़ nevatā| tasi pūjā cāhia jasa devatā || 
suni ridhi sidhi animādika āī| āyasu hoi so karahiṃ gosāī ||
do.  rāma biraha byākula bharatu sānuja sahita samāja| 
      pahunāī kari harahu śrama kahā mudita munirāja || 213 ||
Simple transliteration
suni muni bacana bharata hi~ya socu bhayau kuavasara kathina sa~kocu  
jani garui gura gira bahori carana bamdi bole kara jori  
sira dhari ayasu karia tumhara parama dharama yahu natha hamara  
bharata bacana munibara mana bhae suci sevaka sisha nikata bolae  
cahie kinha bharata pahunai kamda mula phala anahu jai  
bhalehim natha kahi tinha sira nae pramudita nija nija kaja sidhae  
munihi soca pahuna bada़ nevata tasi puja cahia jasa devata  
suni ridhi sidhi animadika ai ayasu hoi so karahim gosai 
do.  rama biraha byakula bharatu sanuja sahita samaja 
      pahunai kari harahu shrama kaha mudita muniraja  213 
Meaning (English)

Hearing the sage's weighty counsel, Bharat felt reverent hesitation — this is the deep word of a guru and it would be improper to refuse. Folding his hands he said: your command is on my head, this is my highest dharma. The sage then called his disciples and asked them to fetch roots, tubers and fruit for Bharat's hospitality. At that very moment the divine powers of Riddhi and Siddhi (along with Anima and other supernatural faculties) arrived, ready to act at the sage's command.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

मुनि के वचन सुनकर भरत के मन में संकोच हुआ — यह गुरु की गुरु-गंभीर वाणी है, अस्वीकार करना उचित नहीं। हाथ जोड़कर बोले — आपकी आज्ञा शिर पर है, यही हमारा परम धर्म है। मुनि ने भरत की सेवा का प्रबंध करने के लिए अपने शिष्यों को बुलाया और कंद-मूल-फल लाने को कहा। इसी समय सिद्धियाँ ऋद्धि और अणिमा आदि वहाँ आईं और मुनि की आज्ञा पाने के लिए तैयार हो गईं।

About this verse

This is verse 213 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Bharat's Resolution & Journey to Chitrakut” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 213: suni muni bacana bharata hi~ya socu — Meaning | VedKosh