Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 21

Ayodhya Kand Verse 21

अयोध्याकाण्ड · मंथरा का षड्यंत्र — कैकेयी के दो वरदान
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
नैहर जनमु भरब बरु जाइ। जिअत न करबि सवति सेवकाई ॥ 
अरि बस दैउ जिआवत जाही। मरनु नीक तेहि जीवन चाही ॥ 
दीन बचन कह बहुबिधि रानी। सुनि कुबरीं तियमाया ठानी ॥ 
अस कस कहहु मानि मन ऊना। सुखु सोहागु तुम्ह कहुँ दिन दूना ॥ 
जेहिं राउर अति अनभल ताका। सोइ पाइहि यहु फलु परिपाका ॥ 
जब तें कुमत सुना मैं स्वामिनि। भूख न बासर नींद न जामिनि ॥ 
पूँछेउ गुनिन्ह रेख तिन्ह खाँची। भरत भुआल होहिं यह साँची ॥ 
भामिनि करहु त कहौं उपाऊ। है तुम्हरीं सेवा बस राऊ ॥
दो.  परउँ कूप तुअ बचन पर सकउँ पूत पति त्यागि। 
      कहसि मोर दुखु देखि बड़ कस न करब हित लागि ॥ २१ ॥
Roman (IAST)
naihara janamu bharaba baru jāi| jiata na karabi savati sevakāī || 
ari basa daiu jiāvata jāhī| maranu nīka tehi jīvana cāhī || 
dīna bacana kaha bahubidhi rānī| suni kubarīṃ tiyamāyā ṭhānī || 
asa kasa kahahu māni mana ūnā| sukhu sohāgu tumha kahu~ dina dūnā || 
jehiṃ rāura ati anabhala tākā| soi pāihi yahu phalu paripākā || 
jaba teṃ kumata sunā maiṃ svāmini| bhūkha na bāsara nīṃda na jāmini || 
pū~cheu guninha rekha tinha khā~cī| bharata bhuāla hohiṃ yaha sā~cī || 
bhāmini karahu ta kahauṃ upāū| hai tumharīṃ sevā basa rāū ||
do.  parau~ kūpa tua bacana para sakau~ pūta pati tyāgi| 
      kahasi mora dukhu dekhi baḍa़ kasa na karaba hita lāgi || 21 ||
Simple transliteration
naihara janamu bharaba baru jai jiata na karabi savati sevakai  
ari basa daiu jiavata jahi maranu nika tehi jivana cahi  
dina bacana kaha bahubidhi rani suni kubarim tiyamaya thani  
asa kasa kahahu mani mana una sukhu sohagu tumha kahu~ dina duna  
jehim raura ati anabhala taka soi paihi yahu phalu paripaka  
jaba tem kumata suna maim svamini bhukha na basara nimda na jamini  
pu~cheu guninha rekha tinha kha~ci bharata bhuala hohim yaha sa~ci  
bhamini karahu ta kahaum upau hai tumharim seva basa rau 
do.  parau~ kupa tua bacana para sakau~ puta pati tyagi 
      kahasi mora dukhu dekhi bada़ kasa na karaba hita lagi  21 
Meaning (English)

Kaikeyi says she would sooner return to her parents' home for life than serve a co-wife as a slave while alive; death is better than living under an enemy's dominion. Hearing these pitiful words, Manthara deploys her woman's wiles: 'Why do you say this? Your happiness and good fortune will only double. Whoever wished you ill will reap that consequence. I consulted astrologers — Bharat will be king; this is certain. If I tell you a remedy, will you act? The king is in your power.' Kaikeyi replies: 'On your word I could leap into a well, abandon son and husband — tell me the remedy.'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

कैकेयी कहती है: "माहर जाकर जन्म भर रहना स्वीकार, पर जीते-जी सौत की दासी नहीं बनूंगी। शत्रु के अधीन जीवित रहने से मृत्यु उत्तम है।" यह दीन वचन सुनकर मंथरा ने स्त्री-माया का जाल फैलाया: "ऐसा क्यों कहती हो — तुम्हारा सुख-सौभाग्य दिन-दूना बढ़ेगा। जिसने तुम्हारा बुरा चाहा वही यह फल पाएगा। मैंने ज्योतिषियों से पूछा — भरत ही राजा होंगे। अगर उपाय बताऊं तो करोगी? राजा तुम्हारे वश में हैं।" कैकेयी बोली: "तेरे वचन पर कुएं में कूद सकती हूँ, पुत्र-पति छोड़ सकती हूँ — उपाय बता।"

About this verse

This is verse 21 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Manthara's Scheme & Kaikeyi's Two Boons” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 21: naihara janamu bharaba baru jai jiata — Meaning | VedKosh