Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 20

Ayodhya Kand Verse 20

अयोध्याकाण्ड · मंथरा का षड्यंत्र — कैकेयी के दो वरदान
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
कैकयसुता सुनत कटु बानी। कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी ॥ 
तन पसेउ कदली जिमि काँपी। कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी ॥ 
कहि कहि कोटिक कपट कहानी। धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी ॥ 
फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली। बकिहि सराहइ मानि मराली ॥ 
सुनु मंथरा बात फुरि तोरी। दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी ॥ 
दिन प्रति देखउँ राति कुसपने। कहउँ न तोहि मोह बस अपने ॥ 
काह करौ सखि सूध सुभाऊ। दाहिन बाम न जानउँ काऊ ॥
दो.  अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह। 
      केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह ॥ २० ॥
Roman (IAST)
kaikayasutā sunata kaṭu bānī| kahi na sakai kachu sahami sukhānī || 
tana paseu kadalī jimi kā~pī| kubarīṃ dasana jībha taba cā~pī || 
kahi kahi koṭika kapaṭa kahānī| dhīraju dharahu prabodhisi rānī || 
phirā karamu priya lāgi kucālī| bakihi sarāhai māni marālī || 
sunu maṃtharā bāta phuri torī| dahini ā~khi nita pharakai morī || 
dina prati dekhau~ rāti kusapane| kahau~ na tohi moha basa apane || 
kāha karau sakhi sūdha subhāū| dāhina bāma na jānau~ kāū ||
do.  apane calata na āju lagi anabhala kāhuka kīnha| 
      kehiṃ agha ekahi bāra mohi daia~ dusaha dukhu dīnha || 20 ||
Simple transliteration
kaikayasuta sunata katu bani kahi na sakai kachu sahami sukhani  
tana paseu kadali jimi ka~pi kubarim dasana jibha taba ca~pi  
kahi kahi kotika kapata kahani dhiraju dharahu prabodhisi rani  
phira karamu priya lagi kucali bakihi sarahai mani marali  
sunu mamthara bata phuri tori dahini a~khi nita pharakai mori  
dina prati dekhau~ rati kusapane kahau~ na tohi moha basa apane  
kaha karau sakhi sudha subhau dahina bama na janau~ kau 
do.  apane calata na aju lagi anabhala kahuka kinha 
      kehim agha ekahi bara mohi daia~ dusaha dukhu dinha  20 
Meaning (English)

Kaikeyi trembles on hearing Manthara's bitter words, unable to speak, turning pale and dry — her body breaks into sweat and she shakes like a banana plant in a gust. Manthara comforts her with a hundred deceitful tales urging patience. Fate having turned, the wicked counsel now seems appealing — Kaikeyi praises the scheming maidservant as if she were a virtuous friend. Kaikeyi says: 'Manthara, your words ring true — my right eye twitches daily and bad dreams come at night. I have never wronged anyone — why has fate given me such unbearable sorrow all at once?'

Meaning (Hindi) · भावार्थ

कैकेयी मंथरा की कड़वी बातें सुनकर सहम गई, कुछ बोल नहीं सकी, सूख-सी गई — तन पसीने से भीगा, वह केले की तरह काँपी। मंथरा ने करोड़ों कपट-कहानियाँ कह-कहकर रानी को "धीरज रखो" का उपदेश दिया। भाग्य बदला तो बुरी चाल प्रिय लगी — बगुले को सारस समझकर सराहती रही। कैकेयी बोली: "मंथरा, तेरी बात सच लगती है — दाहिनी आँख नित फड़कती है, रात बुरे सपने आते हैं। मैंने कभी किसी का बुरा नहीं किया — विधाता ने एक ही बार ऐसा दुसह दुःख क्यों दिया?"

About this verse

This is verse 20 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Manthara's Scheme & Kaikeyi's Two Boons” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 20: kaikayasuta sunata katu bani kahi na — Meaning | VedKosh