Ayodhya Kand Verse 20
कैकयसुता सुनत कटु बानी। कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी ॥
तन पसेउ कदली जिमि काँपी। कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी ॥
कहि कहि कोटिक कपट कहानी। धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी ॥
फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली। बकिहि सराहइ मानि मराली ॥
सुनु मंथरा बात फुरि तोरी। दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी ॥
दिन प्रति देखउँ राति कुसपने। कहउँ न तोहि मोह बस अपने ॥
काह करौ सखि सूध सुभाऊ। दाहिन बाम न जानउँ काऊ ॥
दो. अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह।
केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह ॥ २० ॥kaikayasutā sunata kaṭu bānī| kahi na sakai kachu sahami sukhānī ||
tana paseu kadalī jimi kā~pī| kubarīṃ dasana jībha taba cā~pī ||
kahi kahi koṭika kapaṭa kahānī| dhīraju dharahu prabodhisi rānī ||
phirā karamu priya lāgi kucālī| bakihi sarāhai māni marālī ||
sunu maṃtharā bāta phuri torī| dahini ā~khi nita pharakai morī ||
dina prati dekhau~ rāti kusapane| kahau~ na tohi moha basa apane ||
kāha karau sakhi sūdha subhāū| dāhina bāma na jānau~ kāū ||
do. apane calata na āju lagi anabhala kāhuka kīnha|
kehiṃ agha ekahi bāra mohi daia~ dusaha dukhu dīnha || 20 ||kaikayasuta sunata katu bani kahi na sakai kachu sahami sukhani
tana paseu kadali jimi ka~pi kubarim dasana jibha taba ca~pi
kahi kahi kotika kapata kahani dhiraju dharahu prabodhisi rani
phira karamu priya lagi kucali bakihi sarahai mani marali
sunu mamthara bata phuri tori dahini a~khi nita pharakai mori
dina prati dekhau~ rati kusapane kahau~ na tohi moha basa apane
kaha karau sakhi sudha subhau dahina bama na janau~ kau
do. apane calata na aju lagi anabhala kahuka kinha
kehim agha ekahi bara mohi daia~ dusaha dukhu dinha 20 Kaikeyi trembles on hearing Manthara's bitter words, unable to speak, turning pale and dry — her body breaks into sweat and she shakes like a banana plant in a gust. Manthara comforts her with a hundred deceitful tales urging patience. Fate having turned, the wicked counsel now seems appealing — Kaikeyi praises the scheming maidservant as if she were a virtuous friend. Kaikeyi says: 'Manthara, your words ring true — my right eye twitches daily and bad dreams come at night. I have never wronged anyone — why has fate given me such unbearable sorrow all at once?'
कैकेयी मंथरा की कड़वी बातें सुनकर सहम गई, कुछ बोल नहीं सकी, सूख-सी गई — तन पसीने से भीगा, वह केले की तरह काँपी। मंथरा ने करोड़ों कपट-कहानियाँ कह-कहकर रानी को "धीरज रखो" का उपदेश दिया। भाग्य बदला तो बुरी चाल प्रिय लगी — बगुले को सारस समझकर सराहती रही। कैकेयी बोली: "मंथरा, तेरी बात सच लगती है — दाहिनी आँख नित फड़कती है, रात बुरे सपने आते हैं। मैंने कभी किसी का बुरा नहीं किया — विधाता ने एक ही बार ऐसा दुसह दुःख क्यों दिया?"
This is verse 20 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Manthara's Scheme & Kaikeyi's Two Boons” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.