Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 156

Ayodhya Kand Verse 156

अयोध्याकाण्ड · सुमंत्र की वापसी — अयोध्या का विलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
जिअन मरन फलु दसरथ पावा। अंड अनेक अमल जसु छावा ॥ 
जिअत राम बिधु बदनु निहारा। राम बिरह करि मरनु सँवारा ॥ 
सोक बिकल सब रोवहिं रानी। रूपु सील बलु तेजु बखानी ॥ 
करहिं बिलाप अनेक प्रकारा। परहीं भूमितल बारहिं बारा ॥ 
बिलपहिं बिकल दास अरु दासी। घर घर रुदनु करहिं पुरबासी ॥ 
अँथयउ आजु भानुकुल भानू। धरम अवधि गुन रूप निधानू ॥ 
गारीं सकल कैकइहि देहीं। नयन बिहीन कीन्ह जग जेहीं ॥ 
एहि बिधि बिलपत रैनि बिहानी। आए सकल महामुनि ग्यानी ॥
दो.  तब बसिष्ठ मुनि समय सम कहि अनेक इतिहास। 
      सोक नेवारेउ सबहि कर निज बिग्यान प्रकास ॥ १५६ ॥
Roman (IAST)
jiana marana phalu dasaratha pāvā| aṃḍa aneka amala jasu chāvā || 
jiata rāma bidhu badanu nihārā| rāma biraha kari maranu sa~vārā || 
soka bikala saba rovahiṃ rānī| rūpu sīla balu teju bakhānī || 
karahiṃ bilāpa aneka prakārā| parahīṃ bhūmitala bārahiṃ bārā || 
bilapahiṃ bikala dāsa aru dāsī| ghara ghara rudanu karahiṃ purabāsī || 
a~thayau āju bhānukula bhānū| dharama avadhi guna rūpa nidhānū || 
gārīṃ sakala kaikaihi dehīṃ| nayana bihīna kīnha jaga jehīṃ || 
ehi bidhi bilapata raini bihānī| āe sakala mahāmuni gyānī ||
do.  taba basiṣṭha muni samaya sama kahi aneka itihāsa| 
      soka nevāreu sabahi kara nija bigyāna prakāsa || 156 ||
Simple transliteration
jiana marana phalu dasaratha pava amda aneka amala jasu chava  
jiata rama bidhu badanu nihara rama biraha kari maranu sa~vara  
soka bikala saba rovahim rani rupu sila balu teju bakhani  
karahim bilapa aneka prakara parahim bhumitala barahim bara  
bilapahim bikala dasa aru dasi ghara ghara rudanu karahim purabasi  
a~thayau aju bhanukula bhanu dharama avadhi guna rupa nidhanu  
garim sakala kaikaihi dehim nayana bihina kinha jaga jehim  
ehi bidhi bilapata raini bihani ae sakala mahamuni gyani 
do.  taba basishtha muni samaya sama kahi aneka itihasa 
      soka nevareu sabahi kara nija bigyana prakasa  156 
Meaning (English)

Dasharatha attained the fruit of both life and death — in life he gazed upon Ram's moon-like face, and in death he made his passing noble through the very grief of Ram's separation. All the queens wept in anguish, praising his beauty, virtue, strength, and radiance, falling repeatedly to the ground. Servants and maidservants lamented; from house to house the townspeople wept, for the sun of the Raghu dynasty had set that day. All people heaped curses on Kaikeyi who had left the world without its eyes. As the night of mourning passed, all the great sages and men of wisdom gathered; then the sage Vasishtha, speaking many fitting stories and teachings, illumined the grief-stricken gathering with the light of his spiritual wisdom and brought their lamentation to rest.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

दशरथ ने जीवन और मृत्यु दोनों में फल पाया — जीते जी राम का चन्द्रमुख निहारा और मृत्यु भी राम-विरह में सँवारी। सभी रानियाँ शोक से विकल होकर उनके रूप, शील, बल और तेज का बखान करते हुए रो रही हैं; बार-बार भूमि पर गिर पड़ती हैं। दास-दासी विलाप कर रहे हैं, घर-घर नगरवासी रो रहे हैं; आज रघुकुल के सूर्य अस्त हो गए। सब लोग कैकेई को गाली देते हैं जिसने संसार को नेत्रहीन कर दिया। इसी प्रकार रात बीतने पर सभी महामुनि और ज्ञानी आए; तब वसिष्ठ मुनि ने समयानुकूल अनेक उपदेश और इतिहास कहकर अपने विज्ञान के प्रकाश से सभी के शोक को शान्त किया।

About this verse

This is verse 156 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Sumantra Returns — Ayodhya's Grief” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 156: jiana marana phalu dasaratha pava amda — Meaning | VedKosh