Skip to content
Ayodhya Kand · Verse 155

Ayodhya Kand Verse 155

अयोध्याकाण्ड · सुमंत्र की वापसी — अयोध्या का विलाप
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
धरि धीरजु उठी बैठ भुआलू। कहु सुमंत्र कहँ राम कृपालू ॥ 
कहाँ लखनु कहँ रामु सनेही। कहँ प्रिय पुत्रबधू बैदेही ॥ 
बिलपत राउ बिकल बहु भाँती। भइ जुग सरिस सिराति न राती ॥ 
तापस अंध साप सुधि आई। कौसल्यहि सब कथा सुनाई ॥ 
भयउ बिकल बरनत इतिहासा। राम रहित धिग जीवन आसा ॥ 
सो तनु राखि करब मैं काहा। जेंहि न प्रेम पनु मोर निबाहा ॥ 
हा रघुनंदन प्रान पिरीते। तुम्ह बिनु जिअत बहुत दिन बीते ॥ 
हा जानकी लखन हा रघुबर। हा पितु हित चित चातक जलधर।
दो.  राम राम कहि राम कहि राम राम कहि राम। 
      तनु परिहरि रघुबर बिरहँ राउ गयउ सुरधाम ॥ १५५ ॥
Roman (IAST)
dhari dhīraju uṭhī baiṭha bhuālū| kahu sumaṃtra kaha~ rāma kṛpālū || 
kahā~ lakhanu kaha~ rāmu sanehī| kaha~ priya putrabadhū baidehī || 
bilapata rāu bikala bahu bhā~tī| bhai juga sarisa sirāti na rātī || 
tāpasa aṃdha sāpa sudhi āī| kausalyahi saba kathā sunāī || 
bhayau bikala baranata itihāsā| rāma rahita dhiga jīvana āsā || 
so tanu rākhi karaba maiṃ kāhā| jeṃhi na prema panu mora nibāhā || 
hā raghunaṃdana prāna pirīte| tumha binu jiata bahuta dina bīte || 
hā jānakī lakhana hā raghubara| hā pitu hita cita cātaka jaladhara|
do.  rāma rāma kahi rāma kahi rāma rāma kahi rāma| 
      tanu parihari raghubara biraha~ rāu gayau suradhāma || 155 ||
Simple transliteration
dhari dhiraju uthi baitha bhualu kahu sumamtra kaha~ rama kripalu  
kaha~ lakhanu kaha~ ramu sanehi kaha~ priya putrabadhu baidehi  
bilapata rau bikala bahu bha~ti bhai juga sarisa sirati na rati  
tapasa amdha sapa sudhi ai kausalyahi saba katha sunai  
bhayau bikala baranata itihasa rama rahita dhiga jivana asa  
so tanu rakhi karaba maim kaha jemhi na prema panu mora nibaha  
ha raghunamdana prana pirite tumha binu jiata bahuta dina bite  
ha janaki lakhana ha raghubara ha pitu hita cita cataka jaladhara
do.  rama rama kahi rama kahi rama rama kahi rama 
      tanu parihari raghubara biraha~ rau gayau suradhama  155 
Meaning (English)

Gathering what strength remained, the king sat up and kept asking Sumantra — where is Ram, where is Lakshman, where is my daughter-in-law Janaki? — as the night dragged on like an age. Then the memory of the curse of the blind sage whom he had accidentally shot came upon Dasharatha, and he narrated the entire story to Kausalya; recounting it, he became more and more distraught. Crying out 'O Raghunandan! O Janaki! O Lakshman! O Raghubir!' — and finally repeating 'Ram, Ram' again and again — King Dasharatha gave up his body in the agony of separation from Ram and departed to the divine realm.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

धैर्य धारण कर राजा उठकर बैठे और सुमंत्र से पूछने लगे — कहाँ हैं राम? कहाँ हैं लखन? कहाँ है मेरी पुत्रवधू जानकी? इसी प्रकार विलाप करते हुए राजा को रात एक युग के समान बीती। तभी दशरथ को उस तपस्वी अंधे की श्राप की स्मृति हो आई जिसे उन्होंने बाण से मारा था; कौसल्या को वह पूरी कथा सुनाई और इतिहास बताते-बताते विकल हो उठे। 'हा रघुनंदन! हे जानकी! हे लखन! हे रघुबीर!' — इस प्रकार राम का नाम लेते-लेते, 'राम-राम' उच्चारण करते हुए महाराज दशरथ ने राम-वियोग में अपना शरीर त्यागकर स्वर्गधाम की यात्रा की।

About this verse

This is verse 155 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Sumantra Returns — Ayodhya's Grief” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Ayodhya Kand Verse 155: dhari dhiraju uthi baitha bhualu kahu — Meaning | VedKosh