Ayodhya Kand Verse 148
अति आरति सब पूँछहिं रानी। उतरु न आव बिकल भइ बानी ॥
सुनइ न श्रवन नयन नहिं सूझा। कहहु कहाँ नृप तेहि तेहि बूझा ॥
दासिन्ह दीख सचिव बिकलाई। कौसल्या गृहँ गईं लवाई ॥
जाइ सुमंत्र दीख कस राजा। अमिअ रहित जनु चंदु बिराजा ॥
आसन सयन बिभूषन हीना। परेउ भूमितल निपट मलीना ॥
लेइ उसासु सोच एहि भाँती। सुरपुर तें जनु खँसेउ जजाती ॥
लेत सोच भरि छिनु छिनु छाती। जनु जरि पंख परेउ संपाती ॥
राम राम कह राम सनेही। पुनि कह राम लखन बैदेही ॥
दो. देखि सचिवँ जय जीव कहि कीन्हेउ दंड प्रनामु।
सुनत उठेउ ब्याकुल नृपति कहु सुमंत्र कहँ रामु ॥ १४८ ॥ati ārati saba pū~chahiṃ rānī| utaru na āva bikala bhai bānī ||
sunai na śravana nayana nahiṃ sūjhā| kahahu kahā~ nṛpa tehi tehi būjhā ||
dāsinha dīkha saciva bikalāī| kausalyā gṛha~ gaīṃ lavāī ||
jāi sumaṃtra dīkha kasa rājā| amia rahita janu caṃdu birājā ||
āsana sayana bibhūṣana hīnā| pareu bhūmitala nipaṭa malīnā ||
lei usāsu soca ehi bhā~tī| surapura teṃ janu kha~seu jajātī ||
leta soca bhari chinu chinu chātī| janu jari paṃkha pareu saṃpātī ||
rāma rāma kaha rāma sanehī| puni kaha rāma lakhana baidehī ||
do. dekhi saciva~ jaya jīva kahi kīnheu daṃḍa pranāmu|
sunata uṭheu byākula nṛpati kahu sumaṃtra kaha~ rāmu || 148 ||ati arati saba pu~chahim rani utaru na ava bikala bhai bani
sunai na shravana nayana nahim sujha kahahu kaha~ nripa tehi tehi bujha
dasinha dikha saciva bikalai kausalya griha~ gaim lavai
jai sumamtra dikha kasa raja amia rahita janu camdu biraja
asana sayana bibhushana hina pareu bhumitala nipata malina
lei usasu soca ehi bha~ti surapura tem janu kha~seu jajati
leta soca bhari chinu chinu chati janu jari pamkha pareu sampati
rama rama kaha rama sanehi puni kaha rama lakhana baidehi
do. dekhi saciva~ jaya jiva kahi kinheu damda pranamu
sunata utheu byakula nripati kahu sumamtra kaha~ ramu 148 All the queens asked with extreme distress; the minister could not give a reply — his voice had become distraught. He could not hear through his ears, his eyes could see nothing; one after another the queens asked — tell us, where is the king? The maids saw the minister's condition and took him to Kaushalya's palace. Sumantra went and saw the king's state — like the moon stripped of nectar. Without throne, bed or ornaments, lying on the bare ground utterly soiled and dishevelled. Drawing deep, troubled sighs — as if Yayati had fallen from heaven to earth. Sorrow filled his chest moment after moment — as if Sampati had plunged after burning his wings. He kept saying 'Ram, Ram' and calling out 'Ram, Lakshman, Vaidehi.' The minister bowed in prostration saying 'Victory, long live the king.' Hearing the sound the distressed king rose — 'Sumantra, where is Ram?'
सभी रानियाँ अत्यन्त व्याकुलता से पूछती हैं; उत्तर नहीं देते बनता — वाणी व्याकुल हो गई। कानों से सुनाई नहीं देता, नेत्र कुछ नहीं देखते; वे-वे पूछती हैं — कहो, राजा कहाँ हैं? दासियों ने सचिव की व्याकुलता देखकर उन्हें कौसल्या के महल में ले गईं। सुमन्त्र ने जाकर देखा — राजा की दशा कैसी है! मानो अमृत बिना चन्द्रमा हो। आसन, शय्या और आभूषण सब विहीन, धरती पर पड़े अत्यन्त मलिन। गहरी साँस ले-लेकर इस भाँति सोच करते — मानो स्वर्ग से ययाति धरती पर आ गिरा हो। उर में घड़ी-घड़ी सोच भर जाता — जैसे संपाति पंख जलाकर गिरा हो। वे 'राम, राम' कहते और 'राम, लखन, वैदेही' भी पुकारते। सचिव ने जय-जीव कहकर दण्डवत प्रणाम किया। सुनते ही व्याकुल राजा उठे — 'सुमन्त्र, राम कहाँ हैं?'
This is verse 148 of 326 in Ayodhya Kand (अयोध्याकाण्ड), from the section “Valmiki Ashram & Settling at Chitrakut” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.