Skip to content
Aranya Kand · Verse 47

Aranya Kand Verse 47

अरण्यकाण्ड · शबरी-प्रसंग, नवधा-भक्ति एवं पम्पासरोवर
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
निज गुन श्रवन सुनत सकुचाहीं। पर गुन सुनत अधिक हरषाहीं ॥
सम सीतल नहिं त्यागहिं नीती। सरल सुभाउ सबहिं सन प्रीती ॥
जप तप ब्रत दम संजम नेमा। गुरु गोबिंद बिप्र पद प्रेमा ॥
श्रद्धा छमा मयत्री दाया। मुदिता मम पद प्रीति अमाया ॥
बिरति बिबेक बिनय बिग्याना। बोध जथारथ बेद पुराना ॥
दंभ मान मद करहिं न काऊ। भूलि न देहिं कुमारग पाऊ ॥
गावहिं सुनहिं सदा मम लीला। हेतु रहित परहित रत सीला ॥
मुनि सुनु साधुन्ह के गुन जेते। कहि न सकहिं सारद श्रुति तेते ॥

 छं.  कहि सक न सारद सेष नारद सुनत पद पंकज गहे।
      अस दीनबंधु कृपाल अपने भगत गुन निज मुख कहे ॥
      सिरु नाह बारहिं बार चरनन्हि ब्रह्मपुर नारद गए ॥
      ते धन्य तुलसीदास आस बिहाइ जे हरि रँग रँए ॥
दो.  रावनारि जसु पावन गावहिं सुनहिं जे लोग।
      राम भगति दृढ़ पावहिं बिनु बिराग जप जोग ॥ ४६(क) ॥
Roman (IAST)
nija guna śravana sunata sakucāhīṃ| para guna sunata adhika haraṣāhīṃ ||
sama sītala nahiṃ tyāgahiṃ nītī| sarala subhāu sabahiṃ sana prītī ||
japa tapa brata dama saṃjama nemā| guru gobiṃda bipra pada premā ||
śraddhā chamā mayatrī dāyā| muditā mama pada prīti amāyā ||
birati bibeka binaya bigyānā| bodha jathāratha beda purānā ||
daṃbha māna mada karahiṃ na kāū| bhūli na dehiṃ kumāraga pāū ||
gāvahiṃ sunahiṃ sadā mama līlā| hetu rahita parahita rata sīlā ||
muni sunu sādhunha ke guna jete| kahi na sakahiṃ sārada śruti tete ||

 chaṃ.  kahi saka na sārada seṣa nārada sunata pada paṃkaja gahe|
      asa dīnabaṃdhu kṛpāla apane bhagata guna nija mukha kahe ||
      siru nāha bārahiṃ bāra carananhi brahmapura nārada gae ||
      te dhanya tulasīdāsa āsa bihāi je hari ra~ga ra~e ||
do.  rāvanāri jasu pāvana gāvahiṃ sunahiṃ je loga|
      rāma bhagati dṛḍha़ pāvahiṃ binu birāga japa joga || 46(ka) ||
Simple transliteration
nija guna shravana sunata sakucahim para guna sunata adhika harashahim 
sama sitala nahim tyagahim niti sarala subhau sabahim sana priti 
japa tapa brata dama samjama nema guru gobimda bipra pada prema 
shraddha chama mayatri daya mudita mama pada priti amaya 
birati bibeka binaya bigyana bodha jatharatha beda purana 
dambha mana mada karahim na kau bhuli na dehim kumaraga pau 
gavahim sunahim sada mama lila hetu rahita parahita rata sila 
muni sunu sadhunha ke guna jete kahi na sakahim sarada shruti tete 

 cham.  kahi saka na sarada sesha narada sunata pada pamkaja gahe
      asa dinabamdhu kripala apane bhagata guna nija mukha kahe 
      siru naha barahim bara carananhi brahmapura narada gae 
      te dhanya tulasidasa asa bihai je hari ra~ga ra~e 
do.  ravanari jasu pavana gavahim sunahim je loga
      rama bhagati dridha़ pavahim binu biraga japa joga  46(ka) 
Meaning (English)

Ram enumerates further marks of saints: they are bashful when praised themselves yet rejoice more when another's virtues are extolled; they are equanimous and never abandon right conduct; naturally simple and loving toward all; endowed with japa, penance, vow, self-restraint, discipline, and love for the feet of guru, Govinda, and the learned; they possess faith, patience, friendliness, compassion, and gladness, along with guileless love for Ram's feet; they have detachment, discrimination, humility, and deep wisdom in the Vedas and Puranas; they never indulge pretension, pride, or ego, and never set foot on a wrong path; they continuously sing and hear Ram's stories and are engaged in selfless service without any motive. Hearing this, Narada grasped Ram's lotus feet. Tulsidas closes the discourse: those who sing or hear this purifying glory of Ram's fame attain firm devotion to Ram without the need for renunciation, japa, or yoga.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राम सन्तों के और गुण बताते हैं — वे अपनी प्रशंसा सुनकर सकुचाते हैं और दूसरों की प्रशंसा सुनकर अधिक प्रसन्न होते हैं; समभाव रखते हैं और नीति नहीं छोड़ते; स्वभाव से सरल और सबसे प्रेमी हैं; जप-तप-व्रत-दम-संयम-नियम से युक्त और गुरु-गोविन्द-ब्राह्मण के चरणों में प्रेमी हैं; श्रद्धा-क्षमा-मैत्री-दया-मुदिता से सम्पन्न और मेरे चरणों में निष्कपट प्रीति रखते हैं; वैराग्य-विवेक-विनय-विज्ञान और वेद-पुराण का यथार्थ बोध उनमें है; दम्भ-मान-मद कभी नहीं, कुमार्ग पर पाँव नहीं; मेरी लीलाएँ गाते-सुनते हैं और निष्प्रयोजन परोपकार में रत हैं। नारद ने यह सुनकर राम के चरण-कमल पकड़ लिए। तुलसीदास का उपसंहार: जो इस पवित्र रावणारि-यश को गाते-सुनते हैं वे बिना वैराग्य-जप-योग के दृढ़ राम-भक्ति पा लेते हैं।

About this verse

This is verse 47 of 48 in Aranya Kand (अरण्यकाण्ड), from the section “Shabari, Navadha Bhakti & Pampasarovar” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Aranya Kand Verse 47: nija guna shravana sunata sakucahim para — Meaning | VedKosh