Skip to content
Aranya Kand · Verse 44

Aranya Kand Verse 44

अरण्यकाण्ड · शबरी-प्रसंग, नवधा-भक्ति एवं पम्पासरोवर
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
एवमस्तु मुनि सन कहेउ कृपासिंधु रघुनाथ।
      तब नारद मन हरष अति प्रभु पद नायउ माथ ॥ ४२(ख) ॥

अति प्रसन्न रघुनाथहि जानी। पुनि नारद बोले मृदु बानी ॥
राम जबहिं प्रेरेउ निज माया। मोहेहु मोहि सुनहु रघुराया ॥
तब बिबाह मैं चाहउँ कीन्हा। प्रभु केहि कारन करै न दीन्हा ॥
सुनु मुनि तोहि कहउँ सहरोसा। भजहिं जे मोहि तजि सकल भरोसा ॥
करउँ सदा तिन्ह कै रखवारी। जिमि बालक राखइ महतारी ॥
गह सिसु बच्छ अनल अहि धाई। तहँ राखइ जननी अरगाई ॥
प्रौढ़ भएँ तेहि सुत पर माता। प्रीति करइ नहिं पाछिलि बाता ॥
मोरे प्रौढ़ तनय सम ग्यानी। बालक सुत सम दास अमानी ॥
जनहि मोर बल निज बल ताही। दुहु कहँ काम क्रोध रिपु आही ॥
यह बिचारि पंडित मोहि भजहीं। पाएहुँ ग्यान भगति नहिं तजहीं ॥
दो.  काम क्रोध लोभादि मद प्रबल मोह कै धारि।
      तिन्ह महँ अति दारुन दुखद मायारूपी नारि ॥ ४३ ॥
Roman (IAST)
evamastu muni sana kaheu kṛpāsiṃdhu raghunātha|
      taba nārada mana haraṣa ati prabhu pada nāyau mātha || 42(kha) ||

ati prasanna raghunāthahi jānī| puni nārada bole mṛdu bānī ||
rāma jabahiṃ prereu nija māyā| mohehu mohi sunahu raghurāyā ||
taba bibāha maiṃ cāhau~ kīnhā| prabhu kehi kārana karai na dīnhā ||
sunu muni tohi kahau~ saharosā| bhajahiṃ je mohi taji sakala bharosā ||
karau~ sadā tinha kai rakhavārī| jimi bālaka rākhai mahatārī ||
gaha sisu baccha anala ahi dhāī| taha~ rākhai jananī aragāī ||
prauḍha़ bhae~ tehi suta para mātā| prīti karai nahiṃ pāchili bātā ||
more prauḍha़ tanaya sama gyānī| bālaka suta sama dāsa amānī ||
janahi mora bala nija bala tāhī| duhu kaha~ kāma krodha ripu āhī ||
yaha bicāri paṃḍita mohi bhajahīṃ| pāehu~ gyāna bhagati nahiṃ tajahīṃ ||
do.  kāma krodha lobhādi mada prabala moha kai dhāri|
      tinha maha~ ati dāruna dukhada māyārūpī nāri || 43 ||
Simple transliteration
evamastu muni sana kaheu kripasimdhu raghunatha
      taba narada mana harasha ati prabhu pada nayau matha  42(kha) 

ati prasanna raghunathahi jani puni narada bole mridu bani 
rama jabahim prereu nija maya mohehu mohi sunahu raghuraya 
taba bibaha maim cahau~ kinha prabhu kehi karana karai na dinha 
sunu muni tohi kahau~ saharosa bhajahim je mohi taji sakala bharosa 
karau~ sada tinha kai rakhavari jimi balaka rakhai mahatari 
gaha sisu baccha anala ahi dhai taha~ rakhai janani aragai 
praudha़ bhae~ tehi suta para mata priti karai nahim pachili bata 
more praudha़ tanaya sama gyani balaka suta sama dasa amani 
janahi mora bala nija bala tahi duhu kaha~ kama krodha ripu ahi 
yaha bicari pamdita mohi bhajahim paehu~ gyana bhagati nahim tajahim 
do.  kama krodha lobhadi mada prabala moha kai dhari
      tinha maha~ ati daruna dukhada mayarupi nari  43 
Meaning (English)

Ram accepted Narada's boon with 'So be it,' and Narada bowed his head at Ram's feet in great joy. Narada then gently asked: 'O Raghuraya, when your own maya had deluded me I wished to marry — why did you prevent me?' Ram replied with affection: those who worship me surrendering all other supports I protect perpetually, just as a mother protects a child from running toward fire or a snake; but with a grown son a mother does not intervene so directly. The wise man (like a grown son) and the simple devotee (like a young child) differ in self-capacity, yet for both alike, lust, anger, greed, pride, delusion, and the form of woman as maya remain formidable enemies.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

राम ने नारद की प्रार्थना 'एवमस्तु' से स्वीकार की और नारद ने परम प्रसन्न होकर प्रभु के चरणों में मस्तक नवाया। तदनन्तर नारद ने कोमलता से पूछा — हे रघुराया, जब आपकी माया ने मुझे मोहित किया था तब मैं विवाह चाहता था, आपने क्यों नहीं करने दिया? राम ने स्नेहपूर्वक उत्तर दिया — जो मुझे सब आश्रय छोड़कर भजते हैं उनकी मैं उसी तरह सदा रक्षा करता हूँ जैसे माता बालक को आग या साँप से बचाती है; किन्तु बड़े पुत्र पर माँ उतनी आड़े नहीं आती; ज्ञानी (बड़े पुत्र-तुल्य) और भक्त (बालक-तुल्य) दोनों के लिए काम-क्रोध-लोभ-मद-माया और 'मायारूपी नारि' शत्रु ही हैं।

About this verse

This is verse 44 of 48 in Aranya Kand (अरण्यकाण्ड), from the section “Shabari, Navadha Bhakti & Pampasarovar” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Aranya Kand Verse 44: evamastu muni sana kaheu kripasimdhu — Meaning | VedKosh