Skip to content
Aranya Kand · Verse 22

Aranya Kand Verse 22

अरण्यकाण्ड · शूर्पणखा-प्रसंग एवं खर-दूषण-वध
Verse · मूल पाठ (Devanagari)
सुनत सभासद उठे अकुलाई। समुझाई गहि बाहँ उठाई ॥
कह लंकेस कहसि निज बाता। केँइँ तव नासा कान निपाता ॥
अवध नृपति दसरथ के जाए। पुरुष सिंघ बन खेलन आए ॥
समुझि परी मोहि उन्ह कै करनी। रहित निसाचर करिहहिं धरनी ॥
जिन्ह कर भुजबल पाइ दसानन। अभय भए बिचरत मुनि कानन ॥
देखत बालक काल समाना। परम धीर धन्वी गुन नाना ॥
अतुलित बल प्रताप द्वौ भ्राता। खल बध रत सुर मुनि सुखदाता ॥
सोभाधाम राम अस नामा। तिन्ह के संग नारि एक स्यामा ॥
रुप रासि बिधि नारि सँवारी। रति सत कोटि तासु बलिहारी ॥
तासु अनुज काटे श्रुति नासा। सुनि तव भगिनि करहिं परिहासा ॥
खर दूषन सुनि लगे पुकारा। छन महुँ सकल कटक उन्ह मारा ॥
खर दूषन तिसिरा कर घाता। सुनि दससीस जरे सब गाता ॥
दो.  सुपनखहि समुझाइ करि बल बोलेसि बहु भाँति।
      गयउ भवन अति सोचबस नीद परइ नहिं राति ॥ २२ ॥
Roman (IAST)
sunata sabhāsada uṭhe akulāī| samujhāī gahi bāha~ uṭhāī ||
kaha laṃkesa kahasi nija bātā| ke~i~ tava nāsā kāna nipātā ||
avadha nṛpati dasaratha ke jāe| puruṣa siṃgha bana khelana āe ||
samujhi parī mohi unha kai karanī| rahita nisācara karihahiṃ dharanī ||
jinha kara bhujabala pāi dasānana| abhaya bhae bicarata muni kānana ||
dekhata bālaka kāla samānā| parama dhīra dhanvī guna nānā ||
atulita bala pratāpa dvau bhrātā| khala badha rata sura muni sukhadātā ||
sobhādhāma rāma asa nāmā| tinha ke saṃga nāri eka syāmā ||
rupa rāsi bidhi nāri sa~vārī| rati sata koṭi tāsu balihārī ||
tāsu anuja kāṭe śruti nāsā| suni tava bhagini karahiṃ parihāsā ||
khara dūṣana suni lage pukārā| chana mahu~ sakala kaṭaka unha mārā ||
khara dūṣana tisirā kara ghātā| suni dasasīsa jare saba gātā ||
do.  supanakhahi samujhāi kari bala bolesi bahu bhā~ti|
      gayau bhavana ati socabasa nīda parai nahiṃ rāti || 22 ||
Simple transliteration
sunata sabhasada uthe akulai samujhai gahi baha~ uthai 
kaha lamkesa kahasi nija bata ke~i~ tava nasa kana nipata 
avadha nripati dasaratha ke jae purusha simgha bana khelana ae 
samujhi pari mohi unha kai karani rahita nisacara karihahim dharani 
jinha kara bhujabala pai dasanana abhaya bhae bicarata muni kanana 
dekhata balaka kala samana parama dhira dhanvi guna nana 
atulita bala pratapa dvau bhrata khala badha rata sura muni sukhadata 
sobhadhama rama asa nama tinha ke samga nari eka syama 
rupa rasi bidhi nari sa~vari rati sata koti tasu balihari 
tasu anuja kate shruti nasa suni tava bhagini karahim parihasa 
khara dushana suni lage pukara chana mahu~ sakala kataka unha mara 
khara dushana tisira kara ghata suni dasasisa jare saba gata 
do.  supanakhahi samujhai kari bala bolesi bahu bha~ti
      gayau bhavana ati socabasa nida parai nahim rati  22 
Meaning (English)

The courtiers rose in alarm at the sight of Shurpanakha's plight and Ravana asked her to recount what had happened; she described everything and said that two mighty young sons of Dasharatha of Ayodhya had come to the forest and would rid the earth of demons, and that with them was a dark, exquisitely beautiful woman before whose beauty even a hundred million Ratis would be a sacrifice. When Ravana heard that Khar, Dushan and Trishira — all three — had been slain, his entire body burned with grief and fury; deeply troubled, he returned to his palace and could not sleep through the night.

Meaning (Hindi) · भावार्थ

सभासद शूर्पणखा की दशा देखकर उठ खड़े हुए और रावण ने उससे वस्तुस्थिति पूछी; उसने सब बताया और कहा कि अयोध्यापति दशरथ के पुत्र दो वीर युवक वन में आए हैं जो राक्षसों से पृथ्वी को रहित कर देंगे, साथ में एक श्यामा सुंदरी नारी है जिसे देखकर रति करोड़ बार न्योछावर हो जाए। रावण ने सुना कि खर, दूषण और तिसिरा तीनों मारे गए तो उसके सारे अंग जल उठे; वह अत्यंत चिंतित होकर अपने भवन लौटा और रात भर नींद नहीं आई।

About this verse

This is verse 22 of 48 in Aranya Kand (अरण्यकाण्ड), from the section “Shurpanakha & Khar-Dushan Battle” of Goswami Tulsidas’ Ramcharitmanas.

Related
What to do next

Recently Accessed

Home

Premium Tools

View All

Trending Topics

Continue Your Spiritual Journey

Explore related Hindu wisdom, daily guidance, and AI-powered answers on VedKosh.

Daily Quiz

रामायण प्रश्नोत्तरी

1/108

किस ऋषि ने राजा दशरथ को पुत्रकामेष्टि यज्ञ करने की सलाह दी?

Independently reviewed for authenticity. Please verify meanings and rituals yourself before following.

Aranya Kand Verse 22: sunata sabhasada uthe akulai samujhai — Meaning | VedKosh